Στα 17 σου δε χρειάζεται να ξέρεις όλη τη ζωή σου…

Ξημερώματα χτυπά το ξυπνητήρι και – αν έχεις καταφέρει να κοιμηθείς- πριν ακόμη ανοίξεις τα μάτια σου σκέφτεσαι «σήμερα είναι η μέρα… ήρθε». Το στομάχι σφίγγεται, οι σκέψεις τρέχουν πιο γρήγορα από τον χρόνο και ξαφνικά νιώθεις πως χρόνια διαβάσματος, προσδοκιών, αγωνίας και ονείρων έχουν συμπυκνωθεί σε λίγες μόνο ώρες. Καθώς κατευθύνεσαι προς το εξεταστικό κέντρο, κουβαλάς κάτι πολύ περισσότερο από γνώσεις και σημειώσεις. Κουβαλάς την πεποίθηση ότι σήμερα κρίνεται το μέλλον σου.

Στα 17 σου αισθάνεσαι ότι καλείσαι να διαλέξεις μέλλον, στα 27 σου ανακαλύπτεις ότι άλλαξες γνώμη, στα 37 σου καταλαβαίνεις ότι άλλαξες ως άνθρωπος και κάπου στα 47 σου συνειδητοποιείς ότι η ζωή δεν ακολούθησε ποτέ το σχέδιο που είχες φτιάξει τότε στο μαθητικό θρανίο.

Η γενιά που δίνει αυτές τις ημέρες Πανελλήνιες θα ζήσει σε μια αγορά εργασίας εντελώς διαφορετική από αυτή που γνωρίζουμε μέχρι σήμερα. Και πιθανότατα δεν θα κάνει μόνο ένα επάγγελμα στη ζωή της.

Σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα για την ελληνική αγορά εργασίας, το 42,6% των εργαζομένων δηλώνει ότι το αντικείμενο των σπουδών του συνδέεται ελάχιστα ή καθόλου με τη σημερινή του εργασία, ενώ μόλις το 44,2% θεωρεί ότι υπάρχει ισχυρή σύνδεση ανάμεσα στις σπουδές και το επάγγελμά του. Με άλλα λόγια, σχεδόν οι μισοί άνθρωποι εργάζονται σήμερα σε κάτι διαφορετικό από αυτό που είχαν φανταστεί όταν ήταν μαθητές.

Ακόμη, σύμφωνα με τα τελευταία ευρωπαϊκά δεδομένα, η διάρκεια του εργασιακού βίου στην Ευρωπαϊκή Ένωση φτάνει πλέον τα 37,2 χρόνια κατά μέσο όρο, ενώ οι συνεχείς τεχνολογικές και κοινωνικές αλλαγές μεταμορφώνουν διαρκώς την αγορά εργασίας. Έρευνες δείχνουν ότι σχεδόν οι μισοί επαγγελματίες σκέφτονται σοβαρά να αλλάξουν κατεύθυνση στην καριέρα τους, ενώ οι νεότερες γενιές αναμένεται να ακολουθήσουν πολλαπλές επαγγελματικές διαδρομές κατά τη διάρκεια της ζωής τους.

Τα στοιχεία της Eurostat δείχνουν υψηλά ποσοστά απασχόλησης για τους νέους αποφοίτους, όμως η σύνδεση σπουδών και εργασίας διαφέρει σημαντικά ανάλογα με τον κλάδο, τις δεξιότητες και τις μεταβαλλόμενες ανάγκες της αγοράς. Ο ΟΟΣΑ εδώ και χρόνια καταγράφει το φαινόμενο της επαγγελματικής αναντιστοιχίας, δηλαδή τις περιπτώσεις όπου οι εργαζόμενοι απασχολούνται σε διαφορετικό πεδίο από αυτό που σπούδασαν. Σε αρκετές χώρες δε, τα ποσοστά αυτά αγγίζουν ή και ξεπερνούν το ένα τρίτο των αποφοίτων.

Δεν είναι τυχαίο μάλιστα ότι σήμερα η συζήτηση δεν αφορά την επιλογή ενός επαγγέλματος «για πάντα», αλλά την ικανότητα του ανθρώπου να προσαρμόζεται, να επανεκπαιδεύεται και να ανακαλύπτει νέες εκδοχές του εαυτού του. Ο ΟΟΣΑ δίνει στοιχεία υπέρ της σταθεράς αυξανόμενης ανάγκης για διαρκή μάθηση και επανακατάρτιση κατά τη διάρκεια της επαγγελματικής ζωής και από ότι φαίνεται στην πράξη, το μέλλον ανήκει όλο και περισσότερο σε όσους μπορούν να προσαρμόζονται, να μαθαίνουν ξανά, να εξελίσσονται και να αλλάζουν πορεία όταν χρειάζεται και όχι σε εκείνους που πήραν τον υψ ηλότερο βαθμό στα 17 τους.

Και αν κοιτάξω ακόμα και τη δική μου επαγγελματική διαδρομή, που είμαι μία γενιά μπροστά, επιβεβαιώνονται όλα αυτά. Ξεκίνησα ως δικηγόρος, συνέχισα ως δημοσιογράφος, αργότερα πιστοποιήθηκα ως διαμεσολαβήτρια του Υπουργείου Δικαιοσύνης και σήμερα υπηρετώ το λειτούργημα της συμβολαιογράφου, αποτελώντας και μέλος της διοίκησης της ΕΡΤ ΑΕ. Τόσες διαφορετικές επαγγελματικές ταυτότητες μέσα σε μόλις 25 χρόνια πορείας. Όχι γιατί δεν ήξερα τι ήθελα στα 17 μου, αλλά γιατί η ζωή, οι εμπειρίες και οι επιλογές μου με οδήγησαν σε δρόμους που τότε δεν μπορούσα καν να φανταστώ. Και ίσως αυτό να είναι το πιο όμορφο μάθημα που μου έδωσε η ζωή: ότι το μέλλον δεν είναι κάτι που αποφασίζεις μια φορά. Είναι κάτι που χτίζεις, διορθώνεις, αναθεωρείς και ξανασχεδιάζεις ξανά και ξανά.

Οι άνθρωποι αλλάζουν με τον χρόνο, όπως αλλάζουν οι ανάγκες τους, τα όνειρά τους, οι συνθήκες της ζωής τους, αλλά και το περιβάλλον μέσα στο οποίο ζουν. Και σήμερα το περιβάλλον αυτό μεταβάλλεται με πρωτοφανή ταχύτητα. Οι καταιγιστικές εξελίξεις στην τεχνολογία, η τεχνητή νοημοσύνη, η ψηφιοποίηση της οικονομίας και οι συνεχείς αλλαγές στην αγορά εργασίας δημιουργούν επαγγέλματα που πριν από λίγα χρόνια δεν υπήρχαν καν, ενώ μετασχηματίζουν ριζικά πολλά από εκείνα που γνωρίζαμε.

Κάποιος που σπούδασε οικονομικά μπορεί αργότερα να ασχοληθεί με την επικοινωνία. Μια απόφοιτος νομικής μπορεί να στραφεί στην επιχειρηματικότητα. Ένας μηχανικός μπορεί να ανακαλύψει ότι τον εκφράζει περισσότερο η εκπαίδευση ή η τεχνολογία.

Και αυτές οι αλλαγές δεν είναι αποτυχίες. Είναι εξέλιξη.

Και το πρόβλημα δεν είναι ότι τα παιδιά δεν ξέρουν τι θέλουν στα 17 τους, αλλά το ότι εμείς οι μεγάλοι τα βάζουμε στο τρυπάκι πως πρέπει να το ξέρουν.

Στα 17 δεν έχεις ακόμη γνωρίσει τον εαυτό σου ολοκληρωμένα. Δεν έχεις δει τον κόσμο, δεν έχεις εργαστεί, δεν έχεις ερωτευτεί, απογοητευτεί, αλλάξει προτεραιότητες ή ανακαλύψει όλες τις πλευρές σου. Και είναι απολύτως φυσιολογικό.

Κανείς δεν πρέπει να ζητά από έναν έφηβο να γνωρίζει ποιος θα είναι στα 35 ή στα 45 του. Γι’ αυτό και η περίοδος των Πανελλαδικών χρειάζεται ένα διαφορετικό αφήγημα. Όχι λιγότερη προσπάθεια. Όχι χαμηλότερους στόχους. Αλλά λιγότερο φόβο για το τί θα γίνει σε περίπτωση που δεν τα καταφέρει στη σχολή που επιθυμεί.

Όταν ένα παιδί πιστεύει ότι μια εξέταση θα καθορίσει ολόκληρη τη ζωή του, δεν διαχειρίζεται απλώς το άγχος μιας δοκιμασίας. Κουβαλά το βάρος μιας υποτιθέμενης οριστικής ετυμηγορίας και καμία εξέταση δεν θα έπρεπε να έχει τέτοια δύναμη.

Οι Πανελλήνιες ναι είναι ένας σημαντικός δρόμος, όμως όχι ο μοναδικός.

Ίσως λοιπόν, αυτές τις ημέρες που διανύουμε, το σημαντικότερο μήνυμα που μπορούμε να δώσουμε στα παιδιά μας δεν είναι «πρέπει να πετύχεις», αλλά «Προσπάθησε όσο καλύτερα μπορείς. Δώσε τη μάχη σου. Πίστεψε στον εαυτό σου. Και μετά θυμήσου ότι η ζωή είναι πολύ μεγαλύτερη από μία εξέταση.»

Η αξία και τα όνειρα κάθε ανθρώπου δεν χωρούν σε μια κόλλα αναφοράς, δε μετριούνται σε μόρια, δεν αποτυπώνονται στα στενά όρια μιας σχολής.

Η ζωή γράφεται αργότερα με επιλογές, επιμονή, χαρακτήρα, θάρρος, λάθη, δεύτερες ευκαιρίες και νέες αρχές.

Εμείς μεγαλώσαμε με την πεποίθηση ότι πρέπει να διαλέξουμε ένα επάγγελμα. Τα παιδιά μας μεγαλώνουν σε έναν κόσμο που αλλάζει με πρωτόγνωρη ταχύτητα, όπου πιθανότατα θα χρειαστεί να επαναπροσδιορίσουν πολλές φορές όχι μόνο τι κάνουν, αλλά και ποιοι θέλουν να είναι.

Γι’ αυτό και στα 17 σου δεν χρειάζεται να ξέρεις όλη τη ζωή σου. Χρειάζεται μόνο να κάνεις το επόμενο βήμα. Οι εξετάσεις θα τελειώσουν σε λίγες ημέρες. Τα θέματα θα ξεχαστούν, οι βαθμοί θα ανακοινωθούν και οι σχολικές αίθουσες θα αδειάσουν.

Και τότε θα αρχίσει το πιο συναρπαστικό κομμάτι.

Η ζωή.