Φίλτρα, social media και η πίεση να είσαι «αρκετή…»

Τις είδα να στέκονται όλες μαζί, μια μικρή παρέα έφηβων κοριτσιών, σκυμμένες πάνω από ένα κινητό. Γελούσαν, πόζαραν, τραβούσαν φωτογραφίες και μετά τις διέγραφαν. Όχι επειδή η στιγμή δεν ήταν όμορφη, αλλά επειδή καμία δεν ήταν απόλυτα ικανοποιημένη με το πώς φαινόταν στη λήψη. Η μία γκρίνιαζε για το πρόσωπό της, η άλλη για το σώμα της, άλλη έλεγε «βγάλε την ξανά». Εκείνη τη στιγμή συνειδητοποίησα ότι τα κορίτσια μας δεν μεγαλώνουν απλώς πιο γρήγορα, αλλά μεγαλώνουν και πολύ σκληρά με τον εαυτό τους σε σχέση με την δική μας εποχή τονίζει η Χρυσαυγή Ατσιδάκου Συμβολαιογράφος, Νομικός, διαπιστευμένη Διαμεσολαβήτρια καθώς και Μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου της ΕΡΤ Α.Ε.

Από την απλή και όμορφη στιγμή κοριτσιών που είδα δεν μου έμεινε το γέλιο και η χαρά τους, αλλά η αυστηρότητα με την οποία κοιτούσαν τον εαυτό τους, έχοντας ήδη μάθει ότι η εικόνα προηγείται της χαράς. Στάθηκαν μπροστά στη φωτογραφία να αναρωτιούνται αν είναι αρκετές … Σε αυτή την τόσο εύθραυστη ηλικία, που η αμφιβολία ριζώνει εύκολα, πολύ νωρίς η εμφάνιση γίνεται πια πιο σημαντική από όλα τα υπόλοιπα, πριν καν προλάβουν να ανακαλύψουν ποιες είναι, τι αγαπούν, τι τις κάνει να λάμπουν πραγματικά.

Στο Instagram, στο TikTok, στα stories που βλέπουν καθημερινά, η γυναικεία εικόνα, στη συντριπτική πλειοψηφία των αναρτήσεων, παρουσιάζεται επεξεργασμένη, διορθωμένη, «βελτιωμένη». Ένα swipe αρκεί για να εξαφανιστούν οι πόροι, ένα tap για να μικρύνει η μύτη και ένα μόνο φίλτρο για να αλλάξει ολόκληρη η εικόνα μας. Αποτέλεσμα; Tο πραγματικό σώμα και πρόσωπο αρχίζουν να μοιάζουν ανεπαρκή και έτσι μοιάζει ανεπαρκής ο άνθρωπος ως σύνολο, ως οντότητα.

Η πίεση να είσαι «αρκετή» δεν έρχεται πια από τους γονείς , το σχολείο ή την κοινωνία με τον παραδοσιακό τρόπο και με το παραδοσιακό περιεχόμενο, δηλαδή το να είναι ένας άνθρωπος αρκετός πρώτα «έσω» και μετά «έξω». Έρχεται αθόρυβα, καθημερινά, μέσα από εικόνες που επαναλαμβάνονται από influencers που δηλώνουν «αυθεντικοί» ενώ χρησιμοποιούν δεκάδες φίλτρα, σχόλια τύπου «είσαι θεά», που οδηγούν κοινωνική παγίωση του ότι η αξία περνά και εξαρτάται πρώτα και πάνω από όλα από την εμφάνιση.

Και το μήνυμα είναι ξεκάθαρο, όσο κι αν δεν λέγεται δυνατά: έτσι όπως είσαι, δεν φτάνεις. Πολλά κορίτσια μεγαλώνουν συγκρίνοντας τον εαυτό τους όχι με πραγματικούς ανθρώπους, αλλά με ψηφιακές κατασκευές. Με πρόσωπα που δεν υπάρχουν στην πραγματικότητα, με σώματα που δεν κουράζονται, δεν ιδρώνουν, δεν αλλάζουν και μπαίνουν σε μία σύγκριση άνιση, αλλά και ταυτόχρονα τόσο επώδυνη. Δεν είναι τυχαίο ότι έρευνες δείχνουν αυξημένα επίπεδα άγχους, χαμηλής αυτοεκτίμησης και διαταραχών εικόνας σώματος σε έφηβες που περνούν πολλές ώρες στα social media. Το πρόβλημα δεν είναι η τεχνολογία, αλλά η σιωπηλή κανονικοποίηση της τελειότητας. Επίσης το πρόβλημα δεν είναι τα κορίτσια, αλλά τα standards.

Τα social media δεν είναι ο εχθρός. Είναι όμως ένας χώρος όπου η σύγκριση γίνεται καθημερινή συνήθεια. Εκεί, η ομορφιά παρουσιάζεται συχνά με έναν πολύ συγκεκριμένο τρόπο: λεία, αψεγάδιαστη, συμμετρική, χωρίς κόπωση, χωρίς ηλικία, χωρίς ζωή. Και όταν αυτή η εικόνα επαναλαμβάνεται ξανά και ξανά, γίνεται πρότυπο. Κι όταν το πρότυπο γίνεται κανόνας, τότε το φυσικό μοιάζει ανεπαρκές.

Η πίεση να είσαι «αρκετή» δεν έρχεται πάντα με σκληρά λόγια. Έρχεται σιωπηλά. Μέσα από τα likes, από το ποια φωτογραφία επιβραβεύεται και ποια αγνοείται, από σχόλια που μοιάζουν αθώα αλλά φέρουν βάρος. Και σιγά-σιγά, το μήνυμα περνά: πρώτα πώς φαίνεσαι, μετά ποια είσαι.
Και εδώ πρέπει να είμαστε ειλικρινείς. Δεν είναι μόνο τα κορίτσια μέσα σε αυτόν τον κύκλο. Είμαστε κι εμείς. Οι μητέρες, οι γυναίκες, ακόμα κι εμείς που μιλάμε για αυτοεκτίμηση, που θέλουμε να μεγαλώσουμε δυνατές κόρες, συχνά αναπαράγουμε το ίδιο μοτίβο. Σχολιάζουμε πρώτα την εμφάνιση. Κάνουμε like στην εικόνα, όχι στη σκέψη. Νιώθουμε κι εμείς καλύτερα όταν «βγαίνουμε ωραίες» σε μια φωτογραφία.

Όταν όμως η εμφάνιση γίνεται το κεντρικό φίλτρο μέσα από το οποίο αξιολογούμε —και αυτοαξιολογούμαστε— έχουμε χάσει όλη την ουσία και χρόνο που θα μπορούσε να δοθεί στη δημιουργία, στη γνώση, στη φωνή. Πόσα κορίτσια ξοδεύουν ώρες για να διορθώσουν μια φωτογραφία, αλλά φοβούνται να εκφράσουν άποψη; Πόσα μαθαίνουν να ποζάρουν πριν μάθουν να διεκδικούν;

Βρισκόμαστε πια στο σημείο όπου η κοινωνία, τα media και η πολιτεία δεν έχουν περιθώριο σιωπής. Η προστασία των κοριτσιών δεν σημαίνει απαγορεύσεις ή φόβο απέναντι στα social media. Σημαίνει εκπαίδευση, ενδυνάμωση και ειλικρίνεια, επενδύοντας ουσιαστικά και στην πρόληψη. Με σύγχρονα εκπαιδευτικά προγράμματα στα σχολεία για την ψηφιακή αυτοεικόνα, τον αλφαβητισμό στα social media και την κριτική σκέψη. Παράλληλα, καμπάνιες ενημέρωσης που να προβάλλουν αληθινά, διαφορετικά πρότυπα γυναικών – με ρυτίδες, ατέλειες, ποικιλία σωμάτων και ζωών – μπορούν να λειτουργήσουν ως αντίβαρο στην τοξική ομοιομορφία του διαδικτύου. Όταν το κράτος στηρίζει την ψυχική υγεία, τη σχολική συμβουλευτική και τη συνεργασία με τους γονείς, στέλνει ένα ξεκάθαρο μήνυμα: τα κορίτσια δεν χρειάζεται να «διορθώσουν» την εικόνα τους για να αξίζουν· αξίζουν ήδη, ακριβώς όπως είναι.

Εμείς οι γονείς παράλληλα, να μάθουμε στα κορίτσια ότι τα φίλτρα δεν είναι πραγματικότητα, ότι η εικόνα δεν είναι η αρχή και το τέλος της ταυτότητας, ότι το σώμα δεν είναι πρόβλημα προς επίλυση και ότι η αξία τους δεν μετριέται σε likes.

Να τους μιλήσουμε ανοιχτά για το πώς λειτουργούν οι πλατφόρμες. Για το πώς οι αλγόριθμοι προωθούν συγκεκριμένες εικόνες. Για το πώς το «ιδανικό» κατασκευάζεται. Για το πώς ακόμα και οι ίδιες οι influencers συχνά παλεύουν με την ίδια ανασφάλεια που προβάλλουν άθελά τους και ταυτόχρονα, να ανοίξουμε χώρο για πραγματικές γυναικείες εικόνες στα media. Πρόσωπα χωρίς φίλτρα. Σώματα διαφορετικά. Γυναίκες που δεν ζητούν συγγνώμη επειδή δεν είναι τέλειες. Και κυρίως, να τους δείξουμε με το παράδειγμά μας. Να μιλήσουμε λιγότερο για το πώς δείχνουμε και περισσότερο για το πώς νιώθουμε. Να επιβραβεύουμε τη σκέψη, την καλοσύνη, την προσπάθεια. Να θυμίζουμε στα κορίτσια μας ότι δεν είναι εδώ για να χωρέσουν σε πρότυπα, αλλά για να φτιάξουν τη δική τους ζωή.

Και αυτό το άρθρο δεν γράφεται για να δαιμονοποιήσει την ομορφιά. Η ομορφιά δεν είναι εχθρός. Εχθρός είναι η ιδέα ότι υπάρχει μόνο ένας τρόπος να είσαι όμορφη — και ότι αυτός καθορίζει την αξία σου.

Θέλω η κόρη μου να μεγαλώσει γνωρίζοντας ότι η αξία της δεν εξαρτάται από ένα φίλτρο. Ότι το σώμα της δεν είναι πρόβλημα προς διόρθωση. Ότι δεν χρειάζεται να είναι τέλεια για να αγαπηθεί. Θέλω να κοιτά τον εαυτό της και να τον αναγνωρίζει, όχι να τον συγκρίνει.
Ξέρω ότι δεν μπορούμε να ελέγξουμε τα πάντα. Μπορούμε όμως να είμαστε παρούσες. Να ακούμε. Να ανοίγουμε συζητήσεις και να δημιουργούμε πλαίσια όπου τα κορίτσια μας μπορούν να είναι ο εαυτός τους χωρίς φόβο.
Γιατί σε έναν κόσμο που τους λέει καθημερινά «δεν είσαι αρκετή», το πιο σημαντικό πράγμα που μπορούμε να τους πούμε, και να το πιστεύουμε, είναι το αντίθετο: είσαι ήδη αρκετή, ακριβώς όπως είσαι.

Σχολείο Για γονείς: Το δώρο στον εαυτό σου για να γίνεις καλύτερος γονιός για τα παιδιά σου

Τα online μαθήματα σε καθοδηγούν βήμα-βήμα στο τι να κάνεις και τι να πεις κατά τη διάρκεια ξεσπασμάτων και συγκρούσεων, τόσο στο σπίτι όσο και δημόσια και που θα σε κάνουν να νιώθεις προετοιμασμένος/η, ακόμα και στις πιο δύσκολες στιγμές.

Θα το βρείτε εδώ