Μετάβαση στο περιεχόμενο
Η Μεγάλη Παρασκευή είναι μέρα απόλυτου πένθους για όλη την ορθόδοξη πίστη. Το Θείο Δράμα βαίνει προς την τελική του κορύφωση με την Αποκαθήλωση και τον ενταφιασμό του Ιησού Χριστού, στην πορεία προς την Ανάσταση και το Πάσχα.
Το πρωί στις εκκλησίες γίνεται ο στολισμός του Επιταφίου με βιολέτες, τριαντάφυλλα, κρίνους, πανέμορφα λουλούδια του αγρού, ενώ ιδιαίτερη σημασία για την ημέρα αυτή έχει η Πασχαλιά, δέντρο που σύμφωνα με την παράδοση ευλόγησε η Παναγία.
Η μυσταγωγία του εκκλησιασμού το πρωί της Μεγάλης Παρασκευής καθηλώνει τους πιστούς καθώς επικρατεί βαθιά κατάνυξη και περισυλλογή. Μια από τις πιο όμορφες και πιο συγκινητικές στιγμές των θρησκευτικών δρωμένων της Μεγάλης Εβδομάδας είναι η στιγμή της «Αποκαθήλωσης». Είναι η στιγμή που προηγείται της Ταφής μετά την οποία θα έλθει η νίκη της ζωής επί του θανάτου με την Ανάσταση του Κυρίου. Όλη την ημέρα οι καμπάνες χτυπούν πένθιμα σε όλη την επικράτεια και οι πιστοί ακολουθούν αυστηρή αλάδωτη νηστεία.
Μεγάλη Παρασκευή: Τι ώρα η αποκαθήλωση και η περιφορά του επιταφίου
Από νωρίς το πρωί μέχρι και τις 11:00 το πρωί περίπου τελούνται οι ακολουθίες των Μεγάλων Ωρών. Κατά την διάρκεια της λειτουργίας, οι γυναίκες ψέλνουν το μοιρολόι της Παναγίας και κλαίνε για τον Χριστό, ενώ οι πιστοί προσκυνούν και αποτείνουν φόρο τιμής στον Ιησού.
Έπειτα, ψάλλεται ο Εσπερινός και γίνεται η αποκαθήλωση του Εσταυρωμένου. Η αποκαθήλωση γίνεται γύρω στις 12 το μεσημέρι, ωστόσο για την ακριβή ώρα θα πρέπει να απευθυνθείτε στην ενορία σας. Κατά την συγκεκριμένη τελετή, ο Χριστός αποκαθηλώνεται και τοποθετείται στον επιτάφιο.
Σύμφωνα με την ορθόδοξη παράδοση, η αποκαθήλωση έγινε με πρωτοβουλία του Ιωσήφ από την Αριμαθαία που ήταν Ιουδαίοι άρχοντες και κρυφοί μαθητές του Χριστού. Ο Ιωσήφ ζήτησε από τον Πιλάτο το σώμα του Ιησού για να το κηδέψει. Ο Πιλάτος τού έδωσε την άδεια και, στη συνέχεια, μαζί με τον Ιωσήφ κατέβασαν το σώμα του Ιησού από τον Σταυρό, το τύλιξαν με «σινδόνη καθαρά» και το απόθεσαν στο κενό μνημείο που διατηρούσε υπό την κατοχή του ο Ιωσήφ.
Αργά το απόγευμα -γύρω στις 18:00 – 21:00 ανάλογα με την εκκλησία- ξεκινά η τελετή του επιταφίου και γίνεται η περιφορά του, καθώς ψάλλεται ο επιτάφιος θρήνος, δηλαδή Όρθρος του Μεγάλου Σαββάτου.
Η Ακολουθία του Επιταφίου το βράδυ της Μεγάλης Παρασκευής
Το βράδυ πραγματοποιείται η Ακολουθία του Επιταφίου Θρήνου, δηλαδή ο Όρθρος του Μεγάλου Σαββάτου και ακολουθεί η περιφορά του Επιταφίου, (η κηδεία και η ταφή, σαν να λέμε, του Χριστού) και ψάλλονται τα λεγόμενα Εγκώμια του Επιταφίου Θρήνου σε τρεις στάσεις (μέρη), μικρά τροπάρια πολύ αγαπητά στον λαό, αγνώστου ποιητή. Τα πιο γνωστά είναι: («Η Ζωή εν τάφω…», «Αι γεννεαί πάσαι…» , «Άξιον εστί…» και «Ω γλυκύ μου Έαρ…».).
Ο Σταυρός και τα Εξαπτέρυγα ηγούνται της πομπής και ακολουθούν οι ιερείς και οι πιστοί, που κρατούν αναμμένες λαμπάδες. Στις πόλεις προηγούνται μουσικοί, οι οποίοι παίζουν πένθιμα εμβατήρια. Μετά την επάνοδο του Επιταφίου στην εκκλησία διαβάζεται περικοπή από το Ευαγγέλιο του Ματθαίου (κζ’ 62-66): Αρχιερείς και Φαρισαίοι πηγαίνουν στον Πόντιο Πιλάτο και του ζητούν να σφραγίσουν τον τάφο, επειδή θυμούνται ότι ο Κύριος σε μία αποστροφή των λόγων του είχε πει ότι σε τρεις μέρες θα αναστηθεί. Ο Πιλάτος τους δίνει την άδεια… Και οι πιστοί κατά την είσοδό τους στον ναό, περνούν κάτω από τον Επιτάφιο, για να ευλογηθούν.
Το βράδυ της ίδιας ημέρας ψάλλεται ο όρθρος του Μεγάλου Σαββάτου και η υμνολογία είναι σχετική με την ταφή του Κυρίου από τους Ιωσήφ και Νικόδημο και την κάθοδο της ψυχής Του στα σκοτεινά βασίλεια του Άδη.
«Ω γλυκύ μου έαρ»: Το καθηλωτικό εγκώμιο του Επιταφίου
Είναι από τους πιο εξαιρετικούς ορθόδοξους βυζαντινούς ύμνους. Το κατανυκτικό κείμενο του ύμνου αποδίδει τον πόνο της Παναγίας για τον επίγειο θάνατο του μοναδικού υιού της. Εξιστορεί την σταύρωση του Ιησού και εκφράζει τον πόνο της Αγίας του Μητέρας. Πρόκειται για 185 σύντομα τροπάρια που παρεμβάλλονται μετά τον 118ο ψαλμό, (ψαλμό του Αμώμου) ακολουθώντας σε τρεις στάσεις.
Η πρώτη στάση σε ήχο πλάγιο α΄ αρχίζει με το εγκώμιο «Η ζωή εν τάφω, κατετέθης, Χριστέ…».
Η δεύτερη στάση σε ήχο πλάγιο α΄ αρχίζει με το εγκώμιο «Άξιον εστί μεγαλύνειν σε τον Ζωοδότην…» και
Η τρίτη στάση σε ήχο γ΄ αρχίζει με το εγκώμιο «Αι γενεαί πάσαι ύμνον τη ταφή Σου προσφέρουσι, Χριστέ μου».
Αι γενεαί πάσαι, ύμνον τη Ταφή Σου, προσφέρουσι Χριστέ μου.
Καθελών του ξύλου, ο Αριμαθείας, εν τάφω Σε κηδεύει.
Μυροφόροι ήλθον, μύρα σοι, Χριστέ μου, κομίζουσαι προφρόνως.
Δεύρο πάσα κτίσις, ύμνους εξοδίους, προσοίωμεν τω Κτίστη.
Ούς έθρεψε το μάννα, εκίνησαν την πτέρναν, κατά του ευεργέτου.
Ιωσήφ κηδεύει, συν τω Νικοδήμω, νεκροπρεπώς τον Κτίστην.
Ω γλυκύ μου έαρ, γλυκύτατόν μου Τέκνον, πού έδυ σου το κάλλος;
Υιέ Θεού παντάναξ, Θεέ μου πλαστουργέ μου, πώς πάθος κατεδέξω;
Έρραναν τον τάφον αι Μυροφόροι μύρα, λίαν πρωί ελθούσαι.
Ω Τριάς Θεέ μου, Πατήρ Υιός και Πνεύμα, ελέησον τον κόσμον.
Ιδείν την του Υιού σου, Ανάστασιν, Παρθένε, αξίωσον σους δούλους.
