Ο γάμος σε «κρίση» λόγω….συμφώνου συμβίωσης

Είναι γεγονός ότι όλο και περισσότερα νέα ζευγάρια περνούν την πόρτα του συμβολαιογραφείου, επιλέγοντας αντί για τον παραδοσιακό γάμο στην εκκλησία ή στο δημαρχείο, το σύμφωνο συμβίωσης, αφενός λόγω της ταχύτητας και ευκολίας ως προς τη σύναψη του και αφετέρου λόγω του ότι με αυτό είναι δυνατόν να ρυθμιστούν επαρκώς και οι προσωπικές και οι περιουσιακές και οι οικογενειακές σχέσεις μεταξύ των μερών.

Γράφει η Χρυσαυγή Ατσιδάκου, Συμβολαιογράφος – Διαπιστευμένη διαμεσολαβήτρια

Το σύμφωνο συμβίωσης θεσμοθετήθηκε στη χώρα μας με τον Ν. 3719/2008, ο οποίος έδωσε για πρώτη φορά στα ετερόφυλα ζευγάρια η δυνατότητα να συνάψουν μεταξύ τους το λεγόμενο «σύμφωνο ελεύθερης συμβίωσης». Το 2015 με τον Ν. 4356/2015 έγιναν αλλαγές στο σύμφωνο με σημαντικότερη τη δυνατότητα και στα ομόφυλα ζευγάρια να το συνάπτουν.

Κάποια γενικά, βασικά χαρακτηριστικά του χρήσιμα ώστε να αποφασίσει ένα νέο ζευγάρι, στην αρχή της κοινής ζωής του, αν θα το επιλέξει είναι τα εξής:

Αρχικά συντάσσεται από συμβολαιογράφο και υπογράφεται αυτοπροσώπως ενώπιον του από δύο ενήλικα πρόσωπα, ανεξάρτητα από το φύλο τους. Η ισχύς της συμφωνίας αρχίζει από την κατάθεση αντιγράφου του συμβολαιογραφικού εγγράφου στο ληξιαρχείο του τόπου κατοικίας των συμβαλλομένων.

Προϋποθέσεις για τη σύναψή του είναι να μην υπάρχει ήδη γάμος ή σύμφωνο συμβίωσης (είτε μεταξύ τους, είτε με τρίτα πρόσωπα), ούτε συγγένεια εξ αίματος σε ευθεία γραμμή απεριόριστα και εκ πλαγίου μέχρι και τον τέταρτο βαθμό, ούτε εξ αγχιστείας σε ευθεία γραμμή απεριόριστα, ούτε υιοθεσία.

Ως προς το επώνυμο των συμβιούντων, το σύμφωνο δεν το μεταβάλλει, επιτρέπει όμως να χρησιμοποιεί ο ένας του άλλου, αν το επιθυμούν τα μέρη στην κοινωνική ζωή και επαγγελματική τους ζωή.

Σε ό,τι αφορά στις προσωπικές σχέσεις μεταξύ των δύο μερών, εφαρμόζονται αναλόγως οι διατάξεις για τις σχέσεις των συζύγων από το γάμο, όπως προβλέπει ο Αστικός Κώδικας στα σχετικά άρθρα του.

Στις περιουσιακές σχέσεις, οι συμβαλλόμενοι, είτε διατηρούν κατά τη διάρκεια του συμφώνου συμβίωσης την περιουσιακή τους αυτοτέλεια, είτε μπορούν να συμφωνήσουν ότι οποιαδήποτε περιουσιακά στοιχεία θα αποκτήσουν στο μέλλον κατά τη διάρκεια του συμφώνου θα ανήκουν κατ’ ισομοιρία και στους δύο. Τις περιουσιακές σχέσεις είναι δυνατόν τα μέρη να ρυθμίσουν και  όπως αλλιώς αυτά επιθυμούν στη βάση των αρχών της ισότητας και της αλληλεγγύης.

Σημαντικό να αναφέρουμε ότι, το σύμφωνο όσο εύκολα συνάπτεται τόσο εύκολα και λύνεται … συμβατικά τουλάχιστον. Συγκεκριμένα μπορεί να λυθεί με τρεις τρόπους:

1)    με νεότερη συμφωνία των μερών

2)     με μονομερή συμβολαιογραφική δήλωση του/της ενός/μιας εξ αυτών, εφόσον έχει επιδοθεί προηγουμένως στον άλλο με δικαστικό επιμελητή πρόσκληση για συναινετική λύση και έχουν περάσει τρεις μήνες από την επίδοση

3)    αυτοδίκαια, αν συναφθεί γάμος μεταξύ των συμβαλλόμενων μεταγενέστερα του συμφώνου.

Αν τελικά τα μέρη λύσουν το σύμφωνο σε ό,τι αφορά την απαίτηση διατροφής μεταξύ τους, μπορούν είτε να έχουν επιλέξει κανένας να μην μπορεί να  απαιτήσει από τον/την άλλο/η διατροφή, είτε να εφαρμοστούν αναλόγως οι διατάξεις του Αστικού Κώδικα για τη διατροφή μετά το διαζύγιο. Αν πάλι το σύμφωνο λυθεί λόγω θανάτου, για το μέρος που επιζεί, είτε εφαρμόζονται ανάλογα οι διατάξεις του Αστικού Κώδικα που αφορούν τους συζύγους, είτε επιλέγει την παραίτηση του δικαιώματος στη νόμιμη μοίρα. Υπογράφοντας το σύμφωνο και τα δύο μέρη μπορούν να  παραιτηθούν του δικαιώματός τους στη νόμιμη μοίρα.

Ως προς τα φορολογικά θέματα, τα μέρη μπορούν να υποβάλουν κοινή δήλωση, χωρίς όμως αυτό να είναι υποχρεωτικό, όπως στον γάμο.

Στα πολύ σημαντικά θέματα που αφορούν στα παιδιά, ο νόμος θεσπίζει το εξής τεκμήριο: οι διατάξεις του ΑΚ για τη γονική μέριμνα των παιδιών που κατάγονται από γάμο εφαρμόζονται αναλόγως και στην περίπτωση αυτών που τυχόν γεννηθούν κατά τη διάρκεια του συμφώνου ή εντός τριακοσίων ημερών από τη λύση ή την ακύρωση του. Η γονική μέριμνα των παιδιών ανήκει και στους δύο γονείς και ασκείται από κοινού.

Ως προς το επώνυμου του παιδιού ή των παιδιών του ζευγαριού, επιλέγεται και αναφέρεται στο σύμφωνο, με αμετάκλητη κοινή δήλωση.

Σημαντικό να αναφερθεί, κλείνοντας αυτή την πρώτη προσέγγιση των βασικών σημείων του συμφώνου συμβίωσης, ενόψει της επιλογής του από ένα νέο ζευγάρι, είναι ότι, όσα προβλέπει ο νόμος για τα τέκνα, αφορούν μόνο τα ετερόφυλα ζευγάρια.