Το παιδί μου παίζει μόνο του: Πότε είναι λόγος ανησυχίας και πότε απλώς… ο χαρακτήρας του;

Το βλέπεις στην παιδική χαρά να παίζει μόνο του. Ή πηγαίνεις να το πάρεις από το σχολείο και μαθαίνεις ότι στο διάλειμμα δεν ήταν μαζί με την υπόλοιπη παρέα. Και η σκέψη έρχεται σχεδόν αυτόματα είναι «Μήπως νιώθει μόνο;»

Για έναν γονιό, η εικόνα ενός παιδιού που βρίσκεται μόνο του μπορεί να είναι δύσκολη. Τείνουμε να συνδέουμε την κοινωνικότητα με την ευτυχία και τη μοναχικότητα με την απόρριψη. Όμως τα δύο δεν είναι το ίδιο. Η αναπτυξιακή έρευνα δείχνει ότι υπάρχει μια σημαντική διαφορά ανάμεσα στο παιδί που είναι μόνο επειδή το επιλέγει και στο παιδί που είναι μόνο επειδή θέλει να συνδεθεί με τους άλλους αλλά δεν μπορεί.

Μόνο του δεν σημαίνει απαραίτητα μοναξιά

Κάποια παιδιά απολαμβάνουν περισσότερο από άλλα τις μοναχικές δραστηριότητες. Μπορεί να ζωγραφίζουν, να διαβάζουν, να κατασκευάζουν κάτι ή απλώς να παρατηρούν τι συμβαίνει γύρω τους. Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι δεν έχουν κοινωνικές δεξιότητες ή ότι δυσκολεύονται να δημιουργήσουν σχέσεις. Όπως οι ενήλικες, έτσι και τα παιδιά διαφέρουν ως προς το πόση κοινωνική επαφή χρειάζονται. Ένα περισσότερο εσωστρεφές παιδί μπορεί να έχει έναν ή δύο στενούς φίλους και να είναι απόλυτα ικανοποιημένο. Ένα άλλο μπορεί να θέλει συνεχώς να βρίσκεται μέσα σε μια μεγάλη παρέα.

Η σημαντική ερώτηση δεν είναι με πόσους παίζει, αλλά πώς αισθάνεται το ίδιο το παιδί με αυτό. Αν ένα παιδί παίζει συχνά μόνο του αλλά παράλληλα έχει θετικές σχέσεις, μπορεί να συμμετέχει όταν το επιθυμεί και φαίνεται ευχαριστημένο, η μοναχική δραστηριότητα δεν αποτελεί από μόνη της λόγο ανησυχίας. Αντίθετα, χρειάζεται περισσότερη προσοχή όταν το παιδί θέλει να συμμετέχει αλλά αισθάνεται ότι δεν μπορεί.

Πότε αξίζει να παρατηρήσουμε λίγο περισσότερο

Ένα μεμονωμένο διάλειμμα στο οποίο το παιδί έπαιξε μόνο του δεν μας λέει σχεδόν τίποτα. Αυτό που έχει μεγαλύτερη σημασία είναι το μοτίβο μέσα στον χρόνο.

Αξίζει να διερευνήσουμε περισσότερο την κατάσταση όταν βλέπουμε ότι το παιδί είναι συστηματικά απομονωμένο, στενοχωριέται επειδή δεν έχει φίλους, αποφεύγει το σχολείο ή τις κοινωνικές δραστηριότητες, δυσκολεύεται σταθερά να δημιουργήσει ή να διατηρήσει σχέσεις ή βιώνει απόρριψη και bullying. Μια συζήτηση με τον εκπαιδευτικό μπορεί επίσης να μας δώσει μια πολύ διαφορετική εικόνα από αυτή που βλέπουμε εμείς για λίγα λεπτά στην πόρτα του σχολείου.

Το λάθος που μπορεί να κάνουμε από αγάπη

Όταν βλέπουμε το παιδί μόνο, το γονεϊκό ένστικτο λέει: «Πρέπει να κάνω κάτι». Και κάποιες φορές πράγματι χρειάζεται. Άλλες φορές όμως μπορεί, χωρίς να το καταλαβαίνουμε, να στείλουμε στο παιδί το μήνυμα ότι ο τρόπος που είναι δεν είναι αρκετά «κοινωνικός». Λέμε συχνά: «Γιατί δεν πας με τα άλλα παιδιά;», «γιατί κάθεσαι μόνος σου;» Αν το παιδί είναι ήδη καλά, τέτοιες ερωτήσεις μπορεί να δημιουργήσουν ένα πρόβλημα εκεί που το ίδιο δεν αισθανόταν ότι υπήρχε.

Πώς μπορούμε να βοηθήσουμε χωρίς να πιέσουμε

Αν ένα παιδί θέλει περισσότερη κοινωνική επαφή αλλά δυσκολεύεται, ο γονιός μπορεί να δημιουργήσει τις συνθήκες που θα την κάνουν ευκολότερη. Για κάποια παιδιά, ένα playdate με ένα μόνο παιδί είναι πολύ πιο εύκολο από μια μεγάλη παρέα. Μια εξωσχολική δραστηριότητα γύρω από ένα πραγματικό ενδιαφέρον μπορεί επίσης να δημιουργήσει φυσικές ευκαιρίες σύνδεσης.

Μπορούμε ακόμη να εξασκήσουμε μέσα από το παιχνίδι μικρές κοινωνικές δεξιότητες: πώς ζητάμε να μπούμε σε ένα παιχνίδι, πώς ξεκινάμε μια συζήτηση ή τι μπορούμε να κάνουμε όταν κάποιος μας πει «όχι». Χωρίς όμως να μετατρέψουμε την κοινωνικότητα σε άλλη μία επίδοση στην οποία πρέπει να πετύχει.

Μπορεί και ένας μόνο φίλος να είναι απολύτως αρκετός. Η ποιότητα των σχέσεων έχει πολύ μεγαλύτερη σημασία από το να συγκεντρώνει ένα παιδί όσο το δυνατόν περισσότερες φιλίες. Ένας φίλος με τον οποίο νιώθει ασφάλεια, γελά, παίζει και μπορεί να είναι ο εαυτός του μπορεί να είναι πολύ πιο σημαντικός από μια μεγάλη παρέα στην οποία δεν αισθάνεται ότι ανήκει.

Ίσως την επόμενη φορά που θα δούμε ένα παιδί να παίζει μόνο του, πριν ανησυχήσουμε, αξίζει να μην υποθέσουμε αμέσως ότι είναι μόνο, αλλά να το παρατηρήσουμε. Και ίσως να το ρωτήσουμε: «Εσύ πώς περνάς στα διαλείμματα;» Γιατί υπάρχει μεγάλη διαφορά ανάμεσα στο «είμαι μόνος» και στο «νιώθω μόνος». Και αυτή τη διαφορά χρειάζεται πρώτα να καταλάβουμε.