«Πώς θα το πω στη μαμά/μπαμπά μου;»

Πώς γίνεται η οικογένεια το ασφαλές καταφύγιο ενός παιδιού;

Η σύνδεση χτίζεται στις καθημερινές στιγμές: όταν μοιραζόμαστε, όταν ακούμε και όταν βοηθάμε το παιδί να σταθεί μέσα στη δυσκολία.

Γράφει η Εκπαιδευτικός με εξειδίκευση στις Νευροεπιστήμες, Ελευθερία Κουτσιούμπα | Child’s Society

Ας φανταστούμε μια μαμά που κάθε βράδυ σκέφτεται όλα όσα έκανε για το παιδί της. Το πήγε στο σχολείο, ετοίμασε το φαγητό του, το βοήθησε στο διάβασμα, οργάνωσε τις δραστηριότητές του. Κι όμως, μια απορία μένει: «Κάνω τόσα πράγματα για εκείνο. Γιατί νιώθω ότι δεν καταφέρνουμε να μιλήσουμε;».

Αυτή η εικόνα μάς βοηθά να σκεφτούμε κάτι ουσιαστικό: πώς βρίσκει χώρο η σχέση μέσα σε μια ημέρα γεμάτη φροντίδα και υποχρεώσεις;

Ως εκπαιδευτικός, θεωρώ σημαντικό να κοιτάμε και αυτή την πλευρά της καθημερινότητας. Να αναρωτιόμαστε πότε το παιδί έχει την ευκαιρία να μοιραστεί κάτι μαζί μας, να εκφράσει τη δυσκολία του και να ζητήσει βοήθεια.

Στα αποσπάσματα της ομιλίας της Hedvig Montgomery που αποτέλεσαν αφορμή για αυτό το άρθρο, ξεχωρίζουν τρεις πλευρές της σύνδεσης: η αίσθηση της ομάδας, η συναισθηματική κατανόηση και το ασφαλές καταφύγιο. Πώς μπορούν να πάρουν μορφή μέσα στο σπίτι μας;

«Εδώ ανήκω»

Η οικογενειακή ζωή αποτελείται και από στιγμές χωρίς κάποια εργασία να ολοκληρωθεί. Ένα γεύμα στο ίδιο τραπέζι. Μια κουβέντα στη διαδρομή. Ένα παιχνίδι, ένα αστείο, μια μικρή συνήθεια πριν από τον ύπνο.

Αυτές οι στιγμές δίνουν χώρο στο «μαζί». Το παιδί μπορεί να συμμετέχει, να προτείνει, να ακούσει και να ακουστεί.

Μπορούμε, για παράδειγμα, να το ρωτήσουμε τι θα ήθελε να κάνουμε μαζί το Σαββατοκύριακο ή να μοιραστούμε στο τραπέζι κάτι ευχάριστο και κάτι δύσκολο από την ημέρα μας. Χωρίς να απαιτούμε να μιλήσει, του προσφέρουμε μια πρόσκληση.

Το να λειτουργούμε ως ομάδα αφήνει χώρο και για διαφορετικές ανάγκες. Κάποιος χρειάζεται ησυχία, κάποιος βοήθεια, κάποιος λίγη παρέα. Μαθαίνουμε να τις συζητάμε.

«Αυτό που νιώθω έχει χώρο»

Ένα παιδί μπορεί να θυμώνει, να απογοητεύεται ή να φοβάται, χωρίς να βρίσκει εύκολα τις λέξεις για να το εξηγήσει. Η δυσκολία του μπορεί να εμφανιστεί ως κλάμα, απότομη απάντηση ή άρνηση.

Πριν καταλήξουμε σε συμπέρασμα, αξίζει να αναρωτηθούμε τι έχει προηγηθεί. Υπήρξε μια απογοήτευση; Είναι κουρασμένο; Χρειάζεται χρόνο για να περάσει από τη μία δραστηριότητα στην άλλη;

Μπορούμε να δοκιμάσουμε: «Βλέπω ότι δυσκολεύεσαι. Θέλεις να μου πεις τι συνέβη;».

Και όταν χρειάζεται όριο, το εκφράζουμε καθαρά: «Καταλαβαίνω ότι θύμωσες. Δεν θα σε αφήσω να χτυπήσεις. Μπορώ να σε βοηθήσω».

Έτσι αναγνωρίζουμε το συναίσθημα και ταυτόχρονα καθοδηγούμε τη συμπεριφορά. Δεν χρειάζεται να συμφωνούμε με κάθε αντίδραση για να ακούσουμε τη δυσκολία που τη συνοδεύει.

«Ξέρω πού να στραφώ»

Τι συμβαίνει όταν το παιδί μάς λέει κάτι που μας ανησυχεί ή μας απογοητεύει; Ότι είπε ψέματα, μάλωσε με έναν φίλο ή έκανε ένα λάθος;

Εκεί έχουμε την ευκαιρία να συνδυάσουμε την ευθύνη με τη στήριξη:

«Χαίρομαι που μου το είπες. Αυτό που έγινε χρειάζεται να το αντιμετωπίσουμε. Ας δούμε μαζί τι μπορείς να κάνεις».

Το ασφαλές καταφύγιο είναι μια σχέση στην οποία το παιδί μπορεί να επιστρέψει όταν δυσκολεύεται. Μπορεί να εξερευνά, να δοκιμάζει και σταδιακά να αναλαμβάνει περισσότερα, γνωρίζοντας πού θα βρει βοήθεια.

Πώς αφήνουμε χώρο μέσα στους περισπασμούς;

Δουλειά, μηνύματα, οθόνες, δουλειές του σπιτιού. Η προσοχή μας μοιράζεται καθημερινά σε πολλά πράγματα. Μερικές φορές ακούμε το παιδί ενώ κοιτάζουμε το κινητό ή απαντάμε χωρίς να έχουμε καταλάβει την ερώτησή του.

Μια μικρή αλλαγή είναι να επιλέγουμε συγκεκριμένες στιγμές στις οποίες αφήνουμε την οθόνη στην άκρη και στρεφόμαστε προς εκείνο.

Αν δεν μπορούμε εκείνη την ώρα, μπορούμε να το πούμε συγκεκριμένα: «Θέλω να σε ακούσω. Θα ολοκληρώσω αυτό που κάνω και θα έρθω κοντά σου». Και να επιστρέψουμε.

Υπάρχουν και στιγμές που θα χάσουμε την ψυχραιμία μας. Τότε μπορούμε να ανοίξουμε ξανά τη συζήτηση: «Πριν σου μίλησα απότομα. Λυπάμαι. Θέλω να ακούσω τι ήθελες να μου πεις».

Η σύνδεση αποκτά μορφή μέσα σε αυτές τις πράξεις. Στο κοινό τραπέζι, στην προσεκτική ακρόαση, στο σταθερό όριο, στην επιστροφή μετά από μια δύσκολη στιγμή. Εκεί δίνουμε στο παιδί την ευκαιρία να αισθανθεί ότι έχει θέση, ότι μπορεί να μιλήσει και ότι θα βρει κάποιον να το βοηθήσει.

Πηγή έμπνευσης: αποσπάσματα της ομιλίας της Hedvig Montgomery «The one piece of parenting advice that really matters», TEDxArendal.