Μετάβαση στο περιεχόμενο
Θυμάμαι πολύ καθαρά και έντονα εκείνη την περίοδο της ζωής μου. Ήταν το φθινόπωρο του 2011 όταν μετά τον γάμο μου, πήρα την απόφαση να αφήσω το δικηγορικό μου γραφείο στην Αθήνα για να ακολουθήσω τον σύζυγό μου στην Ιταλία, όπου θα συνέχιζε την καριέρα του στον επαγγελματικό αθλητισμό.
Μαζί με το γραφείο άφησα πίσω μου τη ζωή που είχα χτίσει με κόπο μέχρι τότε, οικογένεια, φίλους, συνήθειες, φιλοδοξίες. Μετά από λίγους μήνες , οι οποίοι πέρασαν κυρίως στο κρεβάτι, με καθημερινές ναυτίες και άλλα δύσκολα συμπτώματα εγκυμοσύνης, έγινα μητέρα του Μάξιμου και σχεδόν έναν χρόνο μετά ήρθε η μικρή μου, η Ίρις τονίζει η Χρυσαυγή Ατσιδάκου Συμβολαιογράφος, Νομικός, διαπιστευμένη Διαμεσολαβήτρια καθώς και Μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου της ΕΡΤ Α.Ε.
Και εκείνη τη στιγμή επέλεξα την αφοσίωση στα παιδιά μου και δεν πρόκειται για θυσία με την έννοια της απώλειας, αλλά για μια επιλογή παρουσίας. Θυμάμαι ότι, για τα επόμενα χρόνια όλη μου τη ζωή στο Παλέρμο, μετά στη Γένοβα και τέλος πίσω στην Ελλάδα, να περιστρέφεται γύρω από τα δύο μωρά μου. Να έχω ξεχάσει ότι πέρα από μητέρα είμαι και επαγγελματίας, γυναίκα, σύζυγος, φίλη, ένας άνθρωπος με δικές του ανάγκες και όνειρα που δεν «χωρούν» στα στενά όρια του σπιτιού.
Θυμάμαι ακόμη, ειδικά όσο ήμουν στην Ιταλία, να περνούν ολόκληρες ημέρες που φορούσα νυχθημερόν τις πιτζάμες μου, δεν έβγαινα – παρά μόνο για τη βόλτα με το καρότσι- ο σύζυγός μου έλειπε συχνά σε επαγγελματικές υποχρεώσεις ακόμη και εκτός πόλης, ακολουθούσα πιστά το πρόγραμμα των μωρών, έχανα επαφή με τον έξω κόσμο, δεν απαντούσα πολλές φορές ούτε καν σε τηλεφωνήματα φίλων που ανησυχούσαν για το πώς περνάω μόνη μου στο εξωτερικό και μέσα σε όλη αυτή τη συνειδητή αφοσίωση στα μικρά μου, θυμάμαι να σκέφτομαι κάτι πολύ απλό και πολύ ανθρώπινο: ότι ίσως από εδώ και πέρα η ζωή μου, άγνωστο για πόσο, θα είναι αυτό … «μαμ, κακά και νάνι». Και αυτό το λέω με τρυφερότητα, διότι κάθε μητέρα ξέρει ότι εκείνη η περίοδος είναι ένας ολόκληρος κόσμος που σου ρουφά κάθε δευτερόλεπτο και κάθε μόριο ύπαρξης. Οι μέρες και οι νύχτες οργανώνονται γύρω από τις ανάγκες των παιδιών, ο χρόνος αποκτά άλλο νόημα και η ταυτότητα της γυναίκας μετακινείται αναπόφευκτα προς τη μητρότητα. Κάπου εκεί, για ένα διάστημα για άλλες μικρότερο, για άλλες μεγαλύτερο, η επαγγελματική ταυτότητα, όπως και πολλά άλλα, μπαίνει στην άκρη.
Αυτό όμως που δεν λέγεται συχνά και που συνειδητοποιούμε εκ των υστέρων, είναι ότι αυτή η «παύση» δεν είναι το τέλος μιας διαδρομής, αλλά ένα διαφορετικό κεφάλαιο από το οποίο έχουμε να μάθουμε πολλά, το οποίο είναι απόλυτα χρήσιμο για το μέλλον μας, επαγγελματικό και μη. Και πράγματι, ο χρόνος ήρθε να με διαψεύσει. Και όσο κι αν φαίνεται παράδοξο, η ίδια η μητρότητα που με είχε οδηγήσει στον «πάγκο», ήταν και εκείνη που μου έδωσε τη δύναμη να αρχίσω ξανά πιο αποφασισμένη και πιο σίγουρη από ποτέ. Η μητρότητα και πιο συγκεκριμένα τα δύο ζευγάρια υπέροχα, αχόρταγα μπλε μάτια, που παρακολουθούσαν κάθε μου κίνηση και περίμεναν το δικό μου παράδειγμα για όλα, ήταν εκείνα που μου έδωσαν τη δύναμη να βγω ξανά από το σπίτι και να το ξαναπιάσω από εκεί που το είχα αφήσει… Μόνο που πια δεν ήμουν η ίδια. Ήμουν μία πολύ καλύτερη και πιο δυνατή εκδοχή του εαυτού μου, όπως είναι και κάθε γυναίκα, αφού γίνει μητέρα. Κι εδώ έρχεται η αλήθεια που συχνά παραβλέπεται και αυτή είναι ότι η μητρότητα δεν αφαιρεί δεξιότητες, αλλά προσθέτει. Η καθημερινότητα μιας μητέρας είναι ένα άτυπο σχολείο οργάνωσης, αντοχής, διαχείρισης κρίσεων και συναισθηματικής νοημοσύνης. Δεξιότητες που είναι εξαιρετικά πολύτιμες και στον επαγγελματικό κόσμο. Συχνά οι γυναίκες πιστεύουμε ότι ξεκινάμε «αργά». Η αλήθεια όμως είναι διαφορετική. Η εμπειρία της ζωής, της μητρότητας και των δυσκολιών δεν μας καθυστερεί. Μας ωριμάζει και μας προετοιμάζει για ακόμη μεγαλύτερες κορυφές.
Έτσι σχεδόν στα σαράντα, με δύο παιδιά στις αρχές του δημοτικού, πήρα μια απόφαση που σε πολλούς θα φαινόταν παράτολμη: διάβασα, ξενύχτησα, αφοσιώθηκα και έδωσα τις απαιτητικές εξετάσεις των συμβολαιογράφων. Μια απόφαση – επαγγελματική επιλογή, αλλά και επιστροφή στο επιστημονικό μου αντικείμενο. Μια δεύτερη αρχή σε συνθήκες που μόνο ιδανικές δεν ήταν.
Η επιστροφή συχνά συμβαίνει μέσα σε ένα απαιτητικό καθημερινό πλαίσιο: με παιδιά που χρειάζονται φροντίδα, με περιορισμένο χρόνο και αμφιβολίες που πολλές φορές είναι πιο δυνατές από τις δυνατότητες. Στη δική μου περίπτωση, η επαγγελματική επιστροφή συνοδεύτηκε και από ένα ακόμη απαιτητικό βήμα, πέραν της δοκιμασίας στις κατά κοινή ομολογία δύσκολες εξετάσεις για την απόκτηση της συμβολαιογραφικής ιδιότητας, αυτό της δημιουργίας ενός γραφείου από το μηδέν, στο κέντρο της Αθήνας. Όποιος έχει ξεκινήσει μόνος του μια επαγγελματική δραστηριότητα γνωρίζει καλά τι σημαίνει αυτό. Ευθύνη, ρίσκο, ατελείωτες ώρες δουλειάς, αβεβαιότητα. Η επιχειρηματικότητα, ακόμη και όταν αφορά ένα επιστημονικό επάγγελμα, είναι μια καθημερινή δοκιμασία επιμονής, υπομονής, ρίσκου, προσαρμογής, προνοητικότητας, εφευρετικότητας.
Και όμως, είναι ταυτόχρονα και μια δημιουργική διαδικασία. Το γραφείο στήθηκε βήμα-βήμα. Με κόπο, συνέπεια, πολλή προσωπική εργασία, και σήμερα, μετά από έξι περίπου χρόνια, μπορώ να πω με χαρά και υπερηφάνεια ότι κάθε μέρα μεγαλώνει και δικαιώνει την επιλογή μου. Έχω δίπλα μου πλέον ικανούς συνεργάτες και πελατολόγιο φυσικών και νομικών προσώπων που διαρκώς διευρύνεται, όχι μόνο από την Ελλάδα, αλλά και από πολλές χώρες του εξωτερικού.
Αυτή η εμπειρία μου έδειξε κάτι πολύ σημαντικό: η σύγχρονη μητέρα δεν είναι αναγκασμένη να επιλέξει ανάμεσα στην οικογένεια και στη δημιουργία. Η επαγγελματική εξέλιξη μπορεί να ξεκινήσει ή να συνεχιστεί σε οποιαδήποτε φάση της ζωής. Και σήμερα, περισσότερο από ποτέ, υπάρχουν εργαλεία που μπορούν να στηρίξουν αυτή την πορεία. Η τεχνολογία, η πρόσβαση στη γνώση και τα επαγγελματικά δίκτυα έχουν αλλάξει σημαντικά το τοπίο της εργασίας και της επιχειρηματικότητας. Η δυνατότητα οργάνωσης της εργασίας μέσα από ψηφιακά εργαλεία, η εξ αποστάσεως επικοινωνία, αλλά και η εύκολη πρόσβαση σε εξειδικευμένη γνώση επιτρέπουν σήμερα σε πολλές γυναίκες να σχεδιάσουν την επαγγελματική τους πορεία με μεγαλύτερη ευελιξία.
Παράλληλα, τα δίκτυα γυναικείας επιχειρηματικότητας δημιουργούν χώρους ανταλλαγής εμπειριών, καθοδήγησης και συνεργασιών. Αλλά πέρα από τα εργαλεία, υπάρχει κάτι ακόμη πιο σημαντικό: η νοοτροπία. Η αποδοχή και από τους συνεργάτες και από τους πελάτες μας, ότι η επαγγελματική πορεία μιας γυναίκας δεν χρειάζεται να είναι ευθεία γραμμή.
Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται και μια σημαντική μετατόπιση σε επίπεδο δημόσιων πολιτικών, με περισσότερα μέτρα που στοχεύουν στην ενίσχυση της γυναικείας επιχειρηματικότητας και στη διευκόλυνση της επιστροφής των γυναικών στην εργασία μετά τη μητρότητα. Προγράμματα χρηματοδότησης για νέες επιχειρήσεις, δράσεις στήριξης από ευρωπαϊκά και εθνικά κονδύλια, καθώς και πολιτικές που ενισχύουν τη συμφιλίωση επαγγελματικής και οικογενειακής ζωής π.χ. νταντάδες της γειτονιάς, δημιουργούν ένα πιο υποστηρικτικό περιβάλλον για τις γυναίκες που θέλουν να ξεκινήσουν ή να επανεκκινήσουν την επαγγελματική τους πορεία. Αν και οι προκλήσεις παραμένουν, η αναγνώριση της ανάγκης για μεγαλύτερη συμμετοχή των γυναικών στην επιχειρηματικότητα αποτελεί ένα σημαντικό βήμα προς μια πιο ισότιμη και βιώσιμη οικονομία.
Αν θα μπορούσα να δώσω μερικές συμβουλές σε μια μητέρα που σκέφτεται να ξεκινήσει τη δική της επαγγελματική διαδρομή ή επιχείρηση, θα της έλεγα τα εξής: Μην περιμένεις την «τέλεια στιγμή», σπάνια έρχεται. Ξεκίνα με αυτά που έχεις σήμερα και οι δυνατότητες μεγαλώνουν στην πορεία. Δώσε χρόνο στη διαδρομή. Οι επιχειρήσεις χτίζονται σταδιακά. Μην υποτιμάς τη δύναμη της εμπειρίας που έχεις ήδη αποκτήσει από τη ζωή. Χτίσε σχέσεις εμπιστοσύνης με συνεργάτες και πελάτες. Σε καμία επαγγελματική πορεία δεν εξελίσσεσαι μόνη σου. Μη σταματάς να επιμορφώνεσαι και να αποκτάς καινούργιες δεξιότητες. Ζήτα βοήθεια. Δεν είναι αδυναμία, είναι δύναμη και επίγνωση.
Σήμερα, πολλές φορές όταν ανοίγω την πόρτα του γραφείου μου το πρωί, θυμάμαι τα χρόνια που είχα πατήσει το «pause», χαμογελώ με τρυφερότητα σε αυτή τη σκέψη και τώρα πια γνωρίζω καλά ότι δεν υπάρχει «αργά». Υπάρχει μόνο η στιγμή που αποφασίζεις να ξεκινήσεις πάλι και να ξανασυστηθείς πρώτα στον εαυτό σου και μετά στην κοινωνία!
