Επιλογή σπουδών: Πώς βοηθάμε τον έφηβο χωρίς να αποφασίζουμε εμείς

«Τι πιστεύεις ότι πρέπει να σπουδάσω;»

«Ποια σχολή έχει καλύτερη επαγγελματική αποκατάσταση;»

«Κι αν κάνω λάθος επιλογή;»

Κάπου προς το τέλος του σχολείου, πολλοί γονείς βρίσκονται αντιμέτωποι με μια δύσκολη αλλαγή ρόλου.

Για χρόνια καθοδηγούμε τα παιδιά μας. Τους εξηγούμε τι είναι σωστό, τα βοηθάμε να αποφασίσουν, προσπαθούμε να τα προστατεύσουμε από λάθη. Και ξαφνικά καλούμαστε να τα βοηθήσουμε να αποφασίσουν χωρίς να αποφασίσουμε εμείς για εκείνα.

Η «εσωτερική πυξίδα» του εφήβου

Ξέρω τι έχει πραγματικά σημασία για μένα;

Ξέρω ποιες είναι οι αξίες μου;

Τι με ενδιαφέρει;

Τι θέλω;

Ποιοι στόχοι είναι πραγματικά δικοί μου και ποιοι είναι εκείνοι που αισθάνομαι ότι «πρέπει» να επιλέξω;

Οι έφηβοι που έχουν πιο ξεκάθαρη εσωτερική πυξίδα εμφανίζουν μεγαλύτερη δέσμευση στις επιλογές τους γύρω από τις σπουδές και λιγότερη αγχώδη, επαναλαμβανόμενη αμφιβολία για αυτές. Ιδιαίτερα ενδιαφέρον έχει και ο τρόπος με τον οποίο οι γονείς μπορούν να βοηθήσουν το παιδί να αναπτύξει αυτή την εσωτερική πυξίδα. Δεν το κάνουν δίνοντάς του την «καλύτερη» απάντηση. Το κάνουν υποστηρίζοντας την αυτονομία του.

Η συμπεριφορά τόσο των μαμάδων όσο και των πατέρων συνδέονται με ισχυρότερη αίσθηση εσωτερικής πυξίδας. Μία από αυτές είναι να ενθαρρύνουν το παιδί να ανακαλύψει τις δικές του αξίες, ενδιαφέροντα και στόχους χωρίς πίεση.

Ακόμη σημαντικό είναι το ίδιο το παράδειγμα των γονιών: παιδιά που αντιλαμβάνονταν ότι οι γονείς τους ζουν σύμφωνα με αξίες και αρχές που πραγματικά πιστεύουν συνήθως εμφαίζουν ισχυρότερη αίσθηση της δικής τους εσωτερικής πυξίδας. Με άλλα λόγια, δεν μαθαίνουμε στα παιδιά μόνο από όσα τους λέμε. Μαθαίνουν παρατηρώντας πώς κάνουμε εμείς τις δικές μας επιλογές.

Από το «τι πρέπει να κάνεις;» στο «τι έχει σημασία για σένα;»

Όταν το παιδί βρίσκεται μπροστά σε μια μεγάλη απόφαση, η φυσική παρόρμηση του γονιού είναι να λύσει το πρόβλημα. Ίσως όμως χρειάζεται να αλλάξουμε τις ερωτήσεις μας.

Αντί για:

«Γιατί δεν βάζεις αυτή τη σχολή που έχει καλύτερη αποκατάσταση;»

μπορούμε να ρωτήσουμε:

«Τι είναι αυτό που σου αρέσει σε αυτή τη σχολή;»

Αντί για:

«Είσαι σίγουρος ότι αυτό έχει μέλλον;»

να δοκιμάσουμε:

«Πώς φαντάζεσαι τον εαυτό σου να κάνει αυτή τη δουλειά;»

Και αντί για:

«Εγώ στη θέση σου θα επέλεγα…»

ίσως:

«Ποια επιλογή νιώθεις ότι ταιριάζει περισσότερο σε αυτό που θέλεις εσύ;»

Δεν σημαίνει ότι δεν θα δώσουμε πληροφορίες ή τη γνώμη μας όταν μας ζητηθεί, αλλά ότι δεν θα κάνουμε τη δική μας φωνή τόσο δυνατή ώστε το παιδί να μην μπορεί πια να ακούσει τη δική του.

Κι αν κάνει λάθος;

Αυτή ίσως είναι η δυσκολότερη πλευρά για εμάς τους γονείς. Γιατί θέλουμε να προλάβουμε το λάθος. Μόνο που η μετάβαση προς την ενηλικίωση δεν μπορεί να γίνει χωρίς επιλογές, αμφιβολίες, αλλαγές πορείας και μερικές φορές λάθη. Στόχος δεν είναι ένα 17χρονο παιδί να πάρει σήμερα την τέλεια απόφαση για τα επόμενα 50 χρόνια της ζωής του. Στόχος είναι σταδιακά να μάθει πώς παίρνει αποφάσεις που του ανήκουν. Γιατί μετά τη σχολή θα έρθουν κι άλλες, δουλειά, σχέσεις, τόπος ζωής, οικογένεια, αλλαγές καριέρας. Και τότε δεν θα μπορούμε –ούτε θα πρέπει– να έχουμε εμείς την απάντηση. Ίσως λοιπόν μία από τις σημαντικότερες δεξιότητες που μπορούμε να δώσουμε σε έναν έφηβο δεν είναι να ξέρει πάντα τι πρέπει να επιλέξει, αλλά να μπορεί να επιστρέφει στη δική του εσωτερική πυξίδα και να αναρωτιέται: «Τι έχει πραγματικά αξία για μένα;»