Μια πόρτα που κλείνει λίγο πιο δυνατά. Ένα «άσε με!» εκεί που μέχρι χθες υπήρχε κουβέντα. Ένα παιδί που τη μία στιγμή γελάει μαζί μας και την επόμενη μοιάζει να θέλει να βρίσκεται όσο πιο μακριά μας γίνεται. Όταν ένα κορίτσι μπαίνει στην εφηβεία, η αλλαγή είναι εμφανής στο σώμα του.
Αυτό που δεν μπορούμε να δούμε είναι ότι την ίδια περίοδο συμβαίνει μια εντυπωσιακή αναδιοργάνωση και στον εγκέφαλό του. Και νέα έρευνα δείχνει κάτι ακόμη πιο ενδιαφέρον: ορισμένες από αυτές τις αλλαγές παρουσιάζουν ομοιότητες με εκείνες που συμβαίνουν αργότερα στον γυναικείο εγκέφαλο κατά την εγκυμοσύνη.
Τι έδειξε η νέα μελέτη
Ερευνητές συνέκριναν για πρώτη φορά τις αλλαγές που συμβαίνουν στον εγκέφαλο κατά τις τρεις σημαντικές ορμονικές μεταβάσεις στη ζωή μιας γυναίκας:
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι οι μεταβάσεις συνοδεύονταν από εκτεταμένες αλλαγές στον όγκο της φαιάς ουσίας του εγκεφαλικού φλοιού.
«Μείωση φαιάς ουσίας» δεν σημαίνει ότι το παιδί χάνει εγκεφαλικά κύτταρα
Η λέξη «μείωση» μπορεί εύκολα να μας ανησυχήσει. Δεν σημαίνει όμως ότι ο εγκέφαλος του εφήβου συρρικνώνεται ή ότι λειτουργεί χειρότερα. Στην ανάπτυξη του εγκεφάλου, οι μεταβολές στον όγκο της φαιάς ουσίας αποτελούν μέρος μιας πολύπλοκης διαδικασίας ωρίμανσης και αναδιοργάνωσης. Ο εγκέφαλος δεν μεγαλώνει απλώς όπως μεγαλώνει ένα χέρι ή ένα πόδι. Σημαίνει ότι αναδιαμορφώνεται. Κάποια νευρωνικά δίκτυα εξειδικεύονται, κάποιες συνδέσεις αλλάζουν και ολόκληρα συστήματα γίνονται περισσότερο αποτελεσματικά. Επομένως, τα ευρήματα δεν σημαίνουν «λιγότερος εγκέφαλος». Σημαίνουν ένας εγκέφαλος που βρίσκεται σε μετάβαση.
Εφηβεία και εγκυμοσύνη έχουν ομοιότητες
Οι επιστήμονες εντόπισαν ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον μοτίβο. Τόσο κατά τη μετάβαση στην πρώτη περίοδο όσο και κατά την εγκυμοσύνη παρατηρήθηκαν εκτεταμένες μεταβολές στη φαιά ουσία. Μάλιστα, σε περιοχές του προμετωπιαίου, βρεγματικού και κροταφικού φλοιού τα δύο στάδια παρουσίαζαν κοινά μοτίβα αναδιοργάνωσης. Αυτό δεν σημαίνει φυσικά ότι ο εγκέφαλος ενός κοριτσιού στην εφηβεία γίνεται «σαν τον εγκέφαλο μιας εγκύου». Οι ερευνητές βρήκαν και σημαντικές διαφορές μεταξύ των δύο μεταβάσεων. Το ενδιαφέρον είναι άλλο: δύο περίοδοι της ζωής που χαρακτηρίζονται από τεράστιες ορμονικές μεταβολές φαίνεται να συνοδεύονται και από μεγάλης κλίμακας εγκεφαλική πλαστικότητα.
Η πρώτη περίοδος δεν είναι μόνο μια αλλαγή στο σώμα
Συνήθως όταν μιλάμε στις κόρες μας για την εφηβεία, μιλάμε για το σώμα, για την περίοδο, την ακμή. Όμως η εφηβεία είναι πολύ περισσότερα από αυτά. Είναι μία από τις σημαντικότερες περιόδους αναδιοργάνωσης του εγκεφάλου. Και αυτό μας βοηθά να δούμε με διαφορετικό μάτι πολλά από όσα συμβαίνουν τότε. Να δούμε την ένταση των συναισθημάτων, την αυξημένη σημασία που αποκτούν οι φίλοι, την ανάγκη για ανεξαρτησία, τη μεγαλύτερη ευαισθησία στην κοινωνική αποδοχή και απόρριψη. Να δούμε την τάση να αμφισβητούν τους γονείς, αλλά και τη δυσκολία, κάποιες φορές, να φρενάρουν μια παρόρμηση ενώ «ξέρουν καλύτερα».
Δεν σημαίνει ότι κάθε συμπεριφορά του εφήβου εξηγείται από τις ορμόνες ή τον εγκέφαλο. Ούτε ότι η βιολογία αποτελεί δικαιολογία για τα πάντα. Σημαίνει όμως ότι πίσω από τη συμπεριφορά υπάρχει ένα αναπτυξιακό σύστημα που αλλάζει με εκπληκτική ταχύτητα.
Τι σημαίνει αυτό για εμάς τους γονείς;
Δεν σημαίνει ότι σταματάμε να βάζουμε όρια. Ο έφηβος εξακολουθεί να χρειάζεται όρια, συνέπεια και καθοδήγηση. Χρειάζεται όμως παράλληλα κάτι που δεν χρειαζόταν στον ίδιο βαθμό στα 7 ή στα 8 του χρόνια: χώρο για να αρχίσει να γίνεται ξεχωριστός από εμάς. Να μπορεί να διαφωνήσει, να πάρει μικρές αποφάσεις, να δοκιμάζει και να κάνει λάθη.
Και ίσως να μην παίρνουμε τα πάντα προσωπικά. Η κόρη που κάποτε μας έλεγε κάθε λεπτομέρεια της ημέρας της μπορεί ξαφνικά να απαντά:
«Καλά.» / «Τίποτα.» / «Δεν ξέρω.»
Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι χάλασε η σχέση μας. Η απομάκρυνση από τον γονιό και η μεγαλύτερη στροφή προς τους συνομηλίκους αποτελούν κομμάτι της αναπτυξιακής πορείας προς την αυτονομία. Το ζητούμενο δεν είναι να κρατήσουμε το παιδί όσο πιο κοντά μας γίνεται. Είναι να παραμείνουμε αρκετά κοντά ώστε να ξέρει ότι μπορεί να επιστρέψει.
Ο εγκέφαλος του εφήβου δεν είναι «προβληματικός». Είναι υπό κατασκευή
Όταν βλέπουμε μόνο την πόρτα που κλείνει, την απότομη απάντηση ή το «δεν με καταλαβαίνεις», είναι εύκολο να πιστέψουμε ότι κάτι χάλασε. Στην πραγματικότητα, κάτι πολύ μεγάλο χτίζεται. Η εφηβεία δεν είναι απλώς η περίοδος κατά την οποία αλλάζει το σώμα ενός παιδιού. Είναι η περίοδος κατά την οποία ο εγκέφαλός του αναδιοργανώνεται, η ταυτότητά του διαμορφώνεται και η σχέση του με τον κόσμο —και μαζί μας— επαναπροσδιορίζεται. Και ίσως ο ρόλος μας τότε να μην είναι να εμποδίσουμε αυτή την αλλαγή. Αλλά να παραμείνουμε το σταθερό σημείο δίπλα στο οποίο μπορεί να συμβεί με ασφάλεια.
NEWSLETTER
Εγγραφείτε στο NewsLetter
Μετάβαση στο περιεχόμενο
