«Έκρηξη» διαγνώσεων ΔΕΠΥ – Ο ρόλος των social media στη διάσπαση προσοχής στους εφήβους

Μια νέα ανησυχητική μελέτη αποκαλύπτει ότι τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης – και όχι τα videogames – συνδέονται άμεσα με την αύξηση της έλλειψης προσοχής στους εφήβους, ένα από τα βασικά συμπτώματα της Διαταραχής Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ).

Καθώς η ψηφιακή εποχή επεκτείνεται ραγδαία, τα παιδιά βρίσκονται στην πρώτη γραμμή ενός «τεράστιου πειράματος»∙ σε έναν κόσμο όπου οι οθόνες κυριαρχούν στην καθημερινότητα, οι επιστήμονες προσπαθούν να κατανοήσουν τις συνέπειες.

Η μεγάλη μελέτη σε 8.000 παιδιά

Σύμφωνα με το The Conversation, οι ερευνητές παρακολούθησαν περισσότερα από 8.000 παιδιά από 10 έως 14 ετών, εξετάζοντας λεπτομερώς τις ψηφιακές τους συνήθειες. Οι δραστηριότητες κατηγοριοποιήθηκαν σε:

• gaming,

• τηλεόραση / βίντεο (π.χ. YouTube),

• social media (TikTok, Instagram, Snapchat, X, Messenger, Facebook).

Στόχος ήταν να διαπιστωθεί αν αυτές οι συνήθειες συνδέονται με μακροχρόνιες αλλαγές στη συμπεριφορά, ειδικά σε ό,τι αφορά την έλλειψη προσοχής και την υπερκινητικότητα.

Το ανησυχητικό εύρημα: μόνο τα social media αυξάνουν την έλλειψη προσοχής

Η μελέτη έδειξε ξεκάθαρα ότι η χρήση των social media σχετίζεται με σταδιακή αύξηση της διάσπασης προσοχής. Αντίθετα:

• Τα videogames δεν αύξησαν την έλλειψη προσοχής.

• Η παρακολούθηση βίντεο επίσης δεν είχε αντίστοιχη επίδραση.

Αξίζει να σημειωθεί πως τα δεδομένα παρέμειναν σταθερά ακόμη και όταν λήφθηκε υπόψη ο γενετικός κίνδυνος για ΔΕΠΥ.

Η συσχέτιση είναι μονόδρομη

Οι ερευνητές εξέτασαν επίσης το αντίστροφο σενάριο: μήπως τα παιδιά που ήδη έχουν μειωμένη προσοχή στρέφονται περισσότερο στα social media;

Η απάντηση ήταν όχι.

Η σχέση φαίνεται να είναι μονόπλευρη: η χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης μπορεί να προκαλέσει έλλειψη προσοχής, όχι το αντίθετο.

Πώς επηρεάζονται οι έφηβοι;

Οι μηχανισμοί δεν είναι ακόμη πλήρως γνωστοί, αλλά οι νευροεπιστήμονες επισημαίνουν ότι:

• Τα social media λειτουργούν με συνεχείς μικρές “εκρήξεις” πληροφορίας,

• Προκαλούν αδιάκοπη διάσπαση προσοχής, καθώς τα μηνύματα, τα notifications και η αναμονή ενός νέου like ή DM αποσπούν διαρκώς το μυαλό.

Ακόμη και η απλή σκέψη «μήπως μου ήρθε μήνυμα;» μπορεί να αποτελεί νοητικό περισπασμό.

Η επαναλαμβανόμενη απόσπαση σε καθημερινή βάση, για μήνες ή χρόνια, μπορεί να έχει μακροχρόνιες επιπτώσεις στη λειτουργία της προσοχής.

Γιατί το gaming δεν κάνει το ίδιο;

Αντίθετα με τα social media:

• Τα παιχνίδια απαιτούν συνεχή εστίαση,

• Διεξάγονται σε συγκεκριμένες χρονικές περιόδους,

• Δεν «εισβάλλουν» στην ημέρα με απρόβλεπτες ειδοποιήσεις.

Η πιθανή επίδραση σε επίπεδο κοινωνίας

Οι ερευνητές εκτιμούν ότι:

Αύξηση της χρήσης social media κατά μία ώρα την ημέρα σε ολόκληρο τον πληθυσμό θα μπορούσε να αυξήσει τις διαγνώσεις ΔΕΠΥ κατά 30%.

Σήμερα, οι έφηβοι περνούν κατά μέσο όρο πέντε ώρες την ημέρα online — κυρίως στα social media.

Το ποσοστό των εφήβων που δηλώνουν ότι είναι «συνεχώς online» έχει σχεδόν διπλασιαστεί: από 24% το 2015 σε 46% το 2023.

Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι αυτή η αλματώδης άνοδος ίσως εξηγεί σημαντικό μέρος της αύξησης των διαγνώσεων ΔΕΠΥ τα τελευταία 15 χρόνια.