«Μαμά, όλα τα παιδιά το κάνουν»: Πώς ο εγκέφαλος του παιδιού ισορροπεί ανάμεσα στην αποδοχή της παρέας και τις οικογενειακές αξίες

Όσο περνά ο καιρός ο εγκέφαλος του παιδιού αναπτύσσεται γρήγορα, το ίδιο το παιδί μεγαλώνει και κάπως έτσι φτάνει η στιγμή που εντάσσεται σε μία ομάδα, σε μία παρέα και γενικότερα μυείται στην έννοια της κοινωνίας. Έτσι όμως φτάνει μια στιγμή και για τους ίδιους τους γονείς που αναρωτιούνται πώς μπορεί να είναι το παιδί τους, πώς να συμπεριφέρεται όταν οι ίδιοι δεν είναι μπροστά.

Και αυτό μπορεί να αφορά κάθε στιγμή της καθημερινότητας, από την παιδική χαρά, το πάρτι ενός φίλου και φυσικά την τάξη και το σχολείο εξηγεί η παιδίατρος Μαριαλένα Κυριακάκου.

Όσο και εάν φαίνεται παράξενο η ανάπτυξη των κοινωνικών δεξιοτήτων των παιδιών ξεκινά πολύ νωρίτερα από όσο περιμένουμε εμείς οι ενήλικες. Τα μωρά μαθαίνουν να συντονίζονται με τις φωνές που ακούν, τις εκφράσεις του προσώπου και τον συναισθηματικό τόνο των προσώπων που τα φροντίζουν. Οι καθημερινές αλληλεπιδράσεις (για παράδειγμα όταν οι γονείς χαμογελούν, το μωρό ανταποκρίνεται) χτίζουν την αρχιτεκτονική του εγκεφάλου, προετοιμάζοντας τα για τις μελλοντικές κοινωνικές δεξιότητες. Τα νήπια στην πορεία μαθαίνουν και κατακτούν νέες δεξιότητες μέσα από την παρατήρηση και την αλληλεπίδραση με τους ενήλικες. Περνώντας σταδιακά στην πρώιμη παιδική ηλικία, ο εγκέφαλος του παιδιού συνεχίζει να αναπτύσσεται και οι καθημερινές στιγμές, το ελεύθερο παιχνίδι, τα οικογενειακά γεύματα αλλά και οι συζητήσεις πριν τον ύπνο γίνονται πεδία εξάσκησης για την ανάγνωση, την κατανόηση και την ερμηνεία των κοινωνικών σημάτων.

Στο σημείο αυτό λοιπόν, πρέπει να τονίσουμε πόσο σημαντικό είναι για τα παιδιά να έχουν πληθώρα τέτοιων ευκαιριών, να βρίσκονται με κόσμο και να μπορούν να αναπτύσσουν τις κοινωνικές τους δεξιότητες. Όταν όμως το φορτωμένο πρόγραμμα των παιδιών, η καθημερινή ρουτίνα που συνοδεύεται με πίεση και έντονο ρυθμό και φυσικά η χρήση των οθονών, δρουν περιοριστικά ως προς τις χαλαρές δεξιότητες κατά τη διάρκεια των οποίων αναπτύσσονται φυσικά οι κοινωνικές δεξιότητες. Ο εγκέφαλος του παιδιού λαμβάνει πολλές πληροφορίες, συχνά με έντονο και γρήγορο ρυθμό, με αποτέλεσμα να περιορίζεται ο χρόνος που έχει ένα παιδί να παρατηρήσει και αντίστοιχα να ερμηνεύσει διάφορες αλληλεπιδράσεις. Στην ηλικία των πέντε περίπου ετών τα παιδιά αρχίζουν να μετακινούνται από την τήρηση των κανόνων, επειδή κάποιος τα επιβλέπει, προς τη διαμόρφωση μίας δικής τους εσωτερικές αίσθησης για το σωστό και το λάθος. Αντί να ρωτούν «τι θα πουν οι γονείς μου;» σκέφτονται «τι νιώθω εγώ σωστό;». Έχει φτάσει η στιγμή που οι οικογενειακές αξίες έχουν μεγάλη σημασία, όχι φυσικά μέσα από κήρυγμα, αλλά μέσα από το παράδειγμα. Ο εγκέφαλος του παιδιού παρατηρεί τον ενήλικα και έτσι η ενσυναίσθηση και οι αξίες ριζώνουν μέσα του όταν τις βλέπει να εφαρμόζονται σε μικρές, καθημερινές πράξεις. Όταν οι γονείς μιλούν σε κάποιον με καλοσύνη, όταν παραδέχονται τα λάθη τους και πολλές άλλες τέτοιες μικρές στιγμές της καθημερινότητας, διδάσκουν την ακεραιότητα πολύ πιο αποτελεσματικά συγκριτικά με μία πολύωρη και πολλές φορές βαρετή συζήτηση.

Ο εγκέφαλος του παιδιού λαμβάνει την πίεση των συνομηλίκων, χωρίς απαραίτητα να σημαίνει πως το παιδί πρέπει να κάνει κάτι «κακό». Πρόκειται απλώς για την ανάγκη να ανήκει κάπου, για αυτό λοιπόν μπορεί να γελάσει με ένα κακόγουστο αστείο εις βάρος ενός άλλου παιδιού ή να παραμείνει σιωπηλό απέναντι σε μία συμπεριφορά που δεν του φαίνεται και πολύ σωστή. Η έλξη που νιώθει το παιδί να ταιριάζει με μία ομάδα και να μην ξεχωρίζει είναι αρκετά ισχυρή και ταυτόχρονα πολύ ανθρώπινη.

Για τους γονείς στόχος δεν είναι να μεγαλώσουν παιδιά που αντιστέκονται σε κάθε επιρροή, αλλά παιδιά που να μπορούν να κάνουν ένα βήμα πίσω, μία παύση, να παρατηρούν τι συμβαίνει και να επιλέγουν δράσεις που ευθυγραμμίζονται με τον εαυτό τους. Το πιο σημαντικό εφόδιο για την ψυχική υγεία των παιδιών και των εφήβων είναι η ισχυρή σχέση με την οικογένεια. Τα παιδιά νιώθουν την ανάγκη να είναι αρεστά, όχι απλώς αγαπητά. Για αυτό το λόγο χρειάζονται ενήλικες που να ρωτούν για τα ενδιαφέροντά τους, να γελάνε μαζί τους και να παρατηρούν τι κάνουν καλά. Όταν τα παιδιά νιώθουν υποστήριξη, είναι πιο πρόθυμα να μπουν σε μια νέα ομάδα και ταυτόχρονα πιο ικανά να κρατήσουν τις αξίες τους υπό πίεση. Δεν θα πρέπει να ξεχνάμε πως μεγαλώνοντας τα παιδιά είναι ικανά να βρουν την ισορροπία ανάμεσα στην πίεση της παρέας και τις αξίες τους, φυσικά όχι μέσα σε μία στιγμή και όχι με την πρώτη φορά τέλεια. Το παιδί δεν επιλέγει ανάμεσα στο «να ενταχθεί» και στο «να είναι ο εαυτός του». Προσπαθεί με έναν εγκέφαλο που εξελίσσεται να μάθει πώς να κάνει και τα δύο ταυτόχρονα. Και πράγματι, ο εγκέφαλος του παιδιού μαθαίνει μέσα από τη σύνδεση, μέσα από τον προβληματισμό, παρακολουθώντας τους ενήλικες κάθε στιγμή. Γιατί αυτό είναι δεδομένο: κάθε στιγμή, μικρή και συνηθισμένη μετράει περισσότερο από όσο οι ενήλικες νομίζουν!