Δεν διαμορφώνουμε μόνο εμείς τα παιδιά μας – Τα παιδιά διαμορφώνουν και τον τρόπο που γινόμαστε γονείς

Στη σύγχρονη γονεϊκότητα έχουμε μάθει να κοιτάζουμε σχεδόν κάθε συμπεριφορά του παιδιού και να αναζητούμε πίσω της τον γονιό. «Αν είμαι αρκετά ήρεμη, θα γίνει και το παιδί μου ήρεμο, αν βάλω σωστά όρια, θα συνεργάζεται, αν αντιδρά έτσι, μήπως έχω κάνει κάτι λάθος;»

Όλα αυτά έχουν σημασία. Μόνο που υπάρχει ένα κομμάτι της εξίσωσης για το οποίο μιλάμε πολύ λιγότερο: Δεν επηρεάζουμε μόνο εμείς τα παιδιά μας. Τα παιδιά μας επηρεάζουν και εμάς, γιατίη σχέση γονιού και παιδιού είναι πολύ περισσότερο αμφίδρομη απ’ όσο συχνά την παρουσιάζουμε.

Ένα παιδί δεν έρχεται στον κόσμο ως «λευκό χαρτί»

Κάθε γονιός με περισσότερα από ένα παιδιά πιθανότατα το έχει ήδη καταλάβει. Μπορεί να μεγαλώνεις δύο παιδιά στο ίδιο σπίτι, με τους ίδιους γονείς, με παρόμοιους κανόνες, με τις ίδιες αξίες. Και παρ’ όλα αυτά η εμπειρία της γονεϊκότητας να είναι εντελώς διαφορετική με το καθένα. Γιατί κάθε παιδί έρχεται με τη δική του ιδιοσυγκρασία. Ο γονιός που βρίσκεται απέναντι σε αυτά τα δύο παιδιά δεν βιώνει την ίδια καθημερινότητα. Και επομένως δεν αντιδρά πάντοτε με τον ίδιο τρόπο.

Ας φανταστούμε ένα παιδί που αντιδρά πολύ έντονα στις ματαιώσεις. Ο γονιός προσπαθεί αρχικά να κρατήσει το όριο. Το παιδί αντιδρά ακόμη πιο έντονα. Ο γονιός κουράζεται. Την επόμενη φορά ίσως εξηγεί περισσότερο. Ίσως υποχωρεί. Ίσως γίνεται αυστηρότερος. Και η αντίδραση του γονιού με τη σειρά της επηρεάζει ξανά το παιδί. Αυτό είναι ένα απλό παράδειγμα του πώς μπορεί να λειτουργεί μια αμφίδρομη σχέση. Δεν υπάρχει πάντα ένας άνθρωπος που προκαλεί και ένας που απλώς δέχεται. Υπάρχει μια σχέση που εξελίσσεται.

Και αυτό αλλάζει κάτι σημαντικό: τη γονεϊκή ενοχή

Η σύγχρονη parenting κουλτούρα έχει προσφέρει στους γονείς τεράστια γνώση. Ταυτόχρονα όμως έχει δημιουργήσει και μια επικίνδυνη ψευδαίσθηση: ότι αν γνωρίζουμε τη σωστή τεχνική, μπορούμε να παράγουμε το επιθυμητό αποτέλεσμα. Και όταν το παιδί δυσκολεύεται, η ερώτηση γίνεται: «Τι έκανα λάθος;»

Ένα παιδί όμως δεν είναι το αποτέλεσμα μιας parenting formula. Η ανάπτυξή του επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες: ιδιοσυγκρασία, βιολογία, γενετικές επιρροές, οικογένεια, σχολείο, συνομηλίκους, εμπειρίες και ευρύτερο κοινωνικό περιβάλλον. Και φυσικά από τη σχέση με τους γονείς του. Αλλά η σχέση αυτή δεν είναι μονόδρομος.

Αυτό δεν σημαίνει ότι «το παιδί φταίει»

Το να αναγνωρίζουμε ότι τα παιδιά επηρεάζουν τη συμπεριφορά των γονιών τους δεν σημαίνει ότι μεταφέρουμε την ευθύνη στο παιδί. Ο ενήλικας εξακολουθεί να έχει την ευθύνη για τον τρόπο με τον οποίο διαχειρίζεται τη σχέση. Σημαίνει όμως ότι προσπαθούμε να καταλάβουμε το πραγματικό σύστημα μέσα στο οποίο συμβαίνει η γονεϊκότητα.

Ένας γονιός που μεγαλώνει ένα παιδί με πολύ έντονο ταμπεραμέντο, νευροαναπτυξιακές δυσκολίες, προβλήματα ύπνου ή μεγάλη συναισθηματική αντιδραστικότητα μπορεί να χρειάζεται διαφορετικά εργαλεία και περισσότερη υποστήριξη. Όχι επειδή είναι «λιγότερο καλός γονιός». Αλλά επειδή η συγκεκριμένη σχέση έχει διαφορετικές απαιτήσεις.

Δεν μεγαλώνουμε απλώς τα παιδιά μας. Μεγαλώνουμε μαζί τους.

Ίσως τελικά αυτό είναι ένα από τα πιο απελευθερωτικά πράγματα που μπορεί να μας πει η αναπτυξιακή ψυχολογία. Δεν υπάρχει ένας γονιός που «κατασκευάζει» ένα παιδί. Υπάρχουν δύο άνθρωποι που συναντιούνται καθημερινά μέσα σε μια σχέση. Ο ένας είναι ο ενήλικας και έχει περισσότερη γνώση, εμπειρία και ευθύνη. Ο άλλος είναι το παιδί — αλλά έχει από την πρώτη στιγμή προσωπικότητα, ανάγκες, αντιδράσεις και έναν δικό του τρόπο να βρίσκεται στον κόσμο. Και μέσα στα χρόνια, ο ένας αλλάζει τον άλλον.