Το παιδί ως παρατηρητής της ζωής των γονιών. Τι μαθαίνει όταν δεν του μιλάμε

Τα παιδιά μαθαίνουν από όσα τους λέμε. Μαθαίνουν, όμως, ακόμη περισσότερο από τον τρόπο που μας βλέπουν να ζούμε. Μπορούμε να τους μιλάμε για όρια, για αυτοφροντίδα, για το δικαίωμα να λένε «όχι» και για τη σημασία της ξεκούρασης. Αν όμως, στην καθημερινότητα, μας βλέπουν να τρέχουμε όλη μέρα, να μη σταματάμε ποτέ, να μη χαλάμε χατίρια και να λέμε σε όλα «ναι», ακόμη κι όταν δεν αντέχουμε, τότε ποιο είναι το μήνυμα που τελικά λαμβάνουν;

Το παιδί δεν παρατηρεί μόνο τις συμβουλές μας. Παρατηρεί τη σχέση που έχουμε με τον εαυτό μας. Αν βλέπει τον γονιό να βάζει διαρκώς τις ανάγκες του τελευταίες, μπορεί να μάθει ότι η φροντίδα του εαυτού είναι κάτι δευτερεύον. Αν βλέπει τον γονιό να δέχεται συνεχώς πιέσεις για να μη δυσαρεστήσει κανέναν, μπορεί να μάθει ότι το «όχι» είναι επικίνδυνο, αγενές ή εγωιστικό. Αν βλέπει τον γονιό να εξαντλείται και μετά να ξεσπά, μπορεί να δυσκολευτεί να καταλάβει ότι τα όρια δεν χρειάζεται να μπαίνουν μόνο όταν έχουμε φτάσει στα άκρα.

Φυσικά, είναι σημαντικό να συζητάμε με τα παιδιά. Να τους εξηγούμε τι σημαίνει σεβασμός, προσωπικός χώρος, ανάγκη και όριο. Όμως η συζήτηση είναι μόνο ένα μέρος της μάθησης. Ίσως το πιο σημαντικό μάθημα να δίνεται αθόρυβα, μέσα από την παρατήρηση. Ένα παιδί μαθαίνει ότι η ξεκούραση έχει αξία όταν ο γονιός την επιτρέπει στον εαυτό του. Μαθαίνει ότι το «όχι» δεν καταστρέφει μια σχέση, όταν ειπωθεί με ηρεμία και σεβασμό.

Η αυτορρύθμιση του παιδιού, δηλαδή η ικανότητά του να διαχειρίζεται τα συναισθήματα, τις ανάγκες και τη συμπεριφορά του, δεν αναπτύσσεται μόνη της. Διαμορφώνεται μέσα στις σχέσεις και επηρεάζεται σημαντικά από τους ενήλικες γύρω του. Οι Wesarg-Menzel σε μετα-ανασκόπηση για την ανάπτυξη της αυτορρύθμισης από τη βρεφική ηλικία έως την εφηβεία, τονίζουν ότι οι γονείς και οι άλλοι σημαντικοί άνθρωποι στη ζωή του παιδιού επηρεάζουν όχι μόνο τις δεξιότητες αυτορρύθμισης, αλλά και τα κίνητρα και τους στόχους του.

Συνεπώς, το παιδί δεν μαθαίνει τα όρια μόνο όταν του τα εξηγούμε. Τα μαθαίνει παρατηρώντας πώς εμείς οι ίδιοι διαχειριζόμαστε τις ανάγκες, την κούραση, τον χρόνο και τις αντοχές μας. Όταν ο γονιός λέει συνεχώς «ναι», δεν σταματά ποτέ και βάζει τον εαυτό του πάντα τελευταίο, το παιδί λαμβάνει ένα ισχυρό άρρητο μήνυμα. Αντίθετα, όταν ο γονιός μπορεί να λέει «όχι», να ξεκουράζεται και να σέβεται τα δικά του όρια, το παιδί βλέπει τα όρια να εφαρμόζονται στην πράξη, όχι μόνο να συζητιούνται.

Ίσως, λοιπόν, πριν αναρωτηθούμε πώς θα μάθει ένα παιδί να βάζει όρια, αξίζει να σταθούμε σε ένα πιο δύσκολο ερώτημα, τι βλέπει καθημερινά σε εμάς; Γιατί το παιδί δεν μαθαίνει μόνο όταν του μιλάμε. Μαθαίνει και όταν μας παρατηρεί να ζούμε.