Γιατί οι γονείς διαμορφώνουν την κοινωνική και συναισθηματική ανάπτυξη του παιδιού (πολύ περισσότερο απ’ όσο φαντάζονται);

Δεν χρειάζεται να είσαι ο τέλειος γονιός για να μεγαλώσεις ένα συναισθηματικά υγιές παιδί. Χρειάζεται να είσαι ένας γονιός που είναι παρών.

Πολλοί γονείς ανησυχούν για το αν κάνουν αρκετά. Αν φώναξαν μία φορά παραπάνω. Αν έβαλαν το σωστό όριο. Αν έπρεπε να είχαν αντιδράσει διαφορετικά. Η αλήθεια όμως είναι ότι η κοινωνική και συναισθηματική ανάπτυξη ενός παιδιού δεν χτίζεται από μία μεμονωμένη στιγμή. Χτίζεται μέσα από χιλιάδες μικρές καθημερινές αλληλεπιδράσεις που του δείχνουν ποιος είναι, πόσο αξίζει και πόσο ασφαλής είναι ο κόσμος γύρω του.

Τι σημαίνει κοινωνική και συναισθηματική ανάπτυξη;

Πρόκειται για την ικανότητα του παιδιού να:

• αναγνωρίζει και να διαχειρίζεται τα συναισθήματά του,
• δημιουργεί υγιείς σχέσεις,
• συνεργάζεται με άλλους,
• δείχνει ενσυναίσθηση,
• λύνει συγκρούσεις,
• αποκτά αυτοπεποίθηση και ψυχική ανθεκτικότητα.

Αυτές οι δεξιότητες δεν διδάσκονται μέσα από διαλέξεις. Μαθαίνονται μέσα από τη σχέση που έχει το παιδί με τους γονείς του.

Το παιδί μαθαίνει περισσότερα από αυτά που βλέπει, παρά από αυτά που ακούει

Οι γονείς αποτελούν το πρώτο και σημαντικότερο πρότυπο ενός παιδιού.

Το παιδί παρατηρεί:

• πώς διαχειρίζεσαι τον θυμό σου,
• πώς μιλάς στον σύντροφό σου,
• πώς ζητάς συγγνώμη,
• πώς αντιμετωπίζεις τις δυσκολίες,
• πώς φροντίζεις τον εαυτό σου.

Από αυτές τις καθημερινές εικόνες δημιουργεί το δικό του «εγχειρίδιο» για το πώς λειτουργούν οι ανθρώπινες σχέσεις.

Η συναισθηματική ασφάλεια είναι το μεγαλύτερο δώρο

Τα παιδιά δεν χρειάζονται γονείς που δεν κάνουν λάθη. Χρειάζονται γονείς που ανταποκρίνονται όταν τα παιδιά χρειάζονται παρηγοριά, ακούν πραγματικά όσα έχουν να πουν, δείχνουν ότι όλα τα συναισθήματα είναι αποδεκτά και επανορθώνουν όταν κάνουν λάθος.

Όταν ένα παιδί νιώθει ασφαλές συναισθηματικά, αποκτά μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση να εξερευνήσει τον κόσμο, να κάνει φίλους και να διαχειριστεί δυσκολίες. Η ασφαλής σχέση λειτουργεί σαν «βάση» από την οποία μπορεί να αναπτυχθεί.

Τα δύσκολα συναισθήματα δεν είναι πρόβλημα

Πολλές φορές οι γονείς προσπαθούν να εξαφανίσουν γρήγορα τη στεναχώρια, τον θυμό ή την απογοήτευση του παιδιού.

Όμως ο στόχος δεν είναι να μην στενοχωριέται ποτέ. Ο στόχος είναι να μάθει ότι τα συναισθήματα έρχονται και φεύγουν, μπορεί να τα διαχειριστεί και δεν είναι μόνο του όταν τα βιώνει. Κάθε φορά που ο γονιός παραμένει ήρεμος απέναντι σε ένα δυνατό συναίσθημα, βοηθά τον εγκέφαλο του παιδιού να μάθει σταδιακά αυτορρύθμιση.

Η καθημερινότητα είναι γεμάτη ευκαιρίες μάθησης

Δεν χρειάζονται ειδικές δραστηριότητες.

Η κοινωνική και συναισθηματική ανάπτυξη καλλιεργείται:

• όταν τρώτε μαζί,
• όταν παίζετε,
• όταν διαβάζετε ένα βιβλίο,
• όταν λύνετε μια διαφωνία,
• όταν συζητάτε για το πώς πέρασε η μέρα.

Αυτές οι μικρές στιγμές είναι που «χτίζουν» τον εγκέφαλο και τις σχέσεις.

Τα λάθη των γονιών δεν καταστρέφουν τα παιδιά

Αυτό είναι ίσως το πιο ανακουφιστικό μήνυμα. Όλοι οι γονείς θα χάσουν κάποια στιγμή την υπομονή τους. Όλοι θα υψώσουν τη φωνή. Όλοι θα πουν κάτι που θα ήθελαν να πάρουν πίσω. Αυτό που κάνει τη διαφορά δεν είναι η απουσία λαθών. Είναι η επιστροφή. Ένα ειλικρινές:

“Συγγνώμη. Δεν ήθελα να σου μιλήσω έτσι.” διδάσκει στο παιδί υπευθυνότητα, ενσυναίσθηση και σεβασμό πολύ περισσότερο από οποιοδήποτε κήρυγμα.

Η ψυχική υγεία των γονιών επηρεάζει τα παιδιά

Οι έρευνες δείχνουν ότι το άγχος, η εξάντληση και η ψυχική κατάσταση των γονιών επηρεάζουν τον τρόπο που αλληλεπιδρούν με τα παιδιά τους. Όταν ένας γονιός φροντίζει και τον εαυτό του, δεν λειτουργεί εγωιστικά· δημιουργεί τις προϋποθέσεις για πιο ήρεμη, σταθερή και υποστηρικτική σχέση με το παιδί του.

Τα παιδιά μεγαλώνοντας δεν θυμούνται κάθε κανόνα που έβαλες. Δεν θυμούνται όλες τις συμβουλές που έδωσες.

Θυμούνται πώς ένιωθαν όταν ήταν μαζί σου. Αν ένιωθαν ότι τα έβλεπες. Ότι τα άκουγες. Ότι μπορούσαν να κάνουν λάθη χωρίς να χάσουν την αγάπη σου. Ότι υπήρχε πάντα κάποιος που πίστευε σε εκείνα. Και αυτή είναι ίσως η σημαντικότερη επιρροή που μπορεί να έχει ένας γονιός στη ζωή του παιδιού του.

Ως γονέας είναι εύκολο να πιστεύεις ότι η ανάπτυξη του παιδιού εξαρτάται από τις «μεγάλες» αποφάσεις: το σχολείο που θα επιλέξεις, τις δραστηριότητες, τα ερεθίσματα που θα του προσφέρεις.

Στην πραγματικότητα όμως, το πιο ισχυρό εργαλείο που έχεις είναι η σχέση σας. Γιατί κάθε φορά που το παιδί νιώθει ότι το ακούς, το καταλαβαίνεις και το αποδέχεσαι ακόμη κι όταν δυσκολεύεται, χτίζεις κάτι που θα το συνοδεύει σε όλη του τη ζωή: την πεποίθηση ότι αξίζει να αγαπιέται και ότι μπορεί να δημιουργεί ασφαλείς σχέσεις με τους ανθρώπους γύρω του. Αυτό είναι το θεμέλιο πάνω στο οποίο αναπτύσσονται η αυτοπεποίθηση, η ενσυναίσθηση και η ψυχική ανθεκτικότητα.