«Από τότε που έκανα παιδιά νιώθω ότι γέρασα δέκα χρόνια.» Είναι μια φράση που πολλές μητέρες έχουν πει — άλλοτε γελώντας και άλλοτε κοιτάζοντας πραγματικά εξαντλημένες τον εαυτό τους στον καθρέφτη.
Οι νύχτες χωρίς ύπνο. Η εγκυμοσύνη. Ο τοκετός. Ο θηλασμός. Το μωρό που ξυπνά ξανά και ξανά. Η συνεχής εγρήγορση. Το mental load. Μπορεί όμως η μητρότητα να αφήνει πραγματικό αποτύπωμα στη βιολογική ηλικία μιας γυναίκας;
Μια νέα επιστημονική ανασκόπηση συγκεντρώνει όσα γνωρίζουμε μέχρι σήμερα για την εγκυμοσύνη, τον αριθμό των κυήσεων, τη λοχεία και τους βιολογικούς δείκτες γήρανσης. Και η απάντηση είναι ενδιαφέρουσα:
Ναι, η αναπαραγωγική ιστορία φαίνεται να αφήνει μετρήσιμο βιολογικό αποτύπωμα. Αλλά η ιστορία είναι πολύ πιο σύνθετη από το «τα παιδιά μάς γερνούν».
Τι σημαίνει «βιολογική ηλικία»;
Η ηλικία που γράφει η ταυτότητά μας είναι η χρονολογική ηλικία. Η βιολογική ηλικία είναι διαφορετική έννοια. Οι επιστήμονες χρησιμοποιούν διάφορους βιοδείκτες για να εξετάσουν πώς γερνά το σώμα σε κυτταρικό και μοριακό επίπεδο. Ένας από αυτούς είναι τα τελομερή — προστατευτικά τμήματα στα άκρα των χρωμοσωμάτων που γενικά μικραίνουν με την ηλικία και την κυτταρική διαίρεση. Ένας άλλος είναι τα λεγόμενα επιγενετικά ρολόγια, τα οποία χρησιμοποιούν μοτίβα μεθυλίωσης του DNA για να εκτιμήσουν διαφορετικές πτυχές της βιολογικής γήρανσης. Βέβαια, είναι σωστό να διευκρινίσουμε ότι κανένας από αυτούς τους δείκτες δεν είναι ένα τέλειο «κοντέρ» που μας λέει πόσα χρόνια ζωής χάσαμε ή κερδίσαμε. Μάλιστα, διαφορετικοί δείκτες μπορεί να δίνουν διαφορετικές εικόνες για το ίδιο άτομο.
Τι συμβαίνει κατά την εγκυμοσύνη;
Η εγκυμοσύνη είναι μια περίοδος τεράστιων φυσιολογικών απαιτήσεων. Αλλάζει ο μεταβολισμός, το ανοσοποιητικό σύστημα και οι ορμόνες, ενώ το σώμα χρειάζεται να υποστηρίξει την ανάπτυξη ενός ολόκληρου νέου οργανισμού. Πρόσφατες μελέτες με επιγενετικά ρολόγια δείχνουν ότι κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης μπορεί να παρατηρείται μια προσωρινή επιτάχυνση ορισμένων δεικτών βιολογικής γήρανσης. Όμως συμβαίνει κάτι εξίσου ενδιαφέρον μετά τον τοκετό. Ένα μέρος αυτής της μεταβολής φαίνεται να αντιστρέφεται κατά τους πρώτους μήνες της λοχείας.
Γι’ αυτό οι ερευνητές θεωρούν ότι ίσως είναι πιο σωστό να βλέπουμε την εγκυμοσύνη ως μια περίοδο προσωρινής βιολογικής επιβάρυνσης από την οποία ο οργανισμός προσπαθεί στη συνέχεια να ανακάμψει — και όχι απλώς ως μια διαδικασία που «γερνά» μόνιμα τη γυναίκα.
Και αν μια γυναίκα έχει περισσότερα παιδιά;
Αρκετές μελέτες έχουν συνδέσει μεγαλύτερο αριθμό κυήσεων ή γεννήσεων με μικρότερο μήκος τελομερών ή μεγαλύτερη επιγενετική ηλικία. Όμως τα αποτελέσματα δεν είναι απολύτως συνεπή. Μια προηγούμενη συστηματική ανασκόπηση 14 μελετών, για παράδειγμα, βρήκε αρνητική αλλά μη στατιστικά σημαντική συνολική σχέση ανάμεσα στον αριθμό των γεννήσεων και στο μήκος των τελομερών. Υπάρχουν επίσης ενδείξεις ότι η σχέση μπορεί να γίνεται περισσότερο εμφανής αργότερα στη ζωή μιας γυναίκας. Και δεν μπορούμε να αγνοήσουμε έναν τεράστιο αριθμό άλλων παραγόντων: κοινωνικοοικονομικές συνθήκες, ηλικία, υγεία, ύπνος, στρες, ψυχική υγεία, χρόνος ανάμεσα στις εγκυμοσύνες και υποστήριξη που έχει μια μητέρα.
Με άλλα λόγια: τρία παιδιά δεν σημαίνουν αυτομάτως περισσότερη βιολογική γήρανση από ένα παιδί.
Η λοχεία ίσως είναι πολύ σημαντικότερη απ’ όσο πιστεύαμε
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα σημεία της νέας ανασκόπησης αφορά την περίοδο μετά τη γέννηση. Γιατί τότε συγκεντρώνονται πολλοί παράγοντες που γνωρίζουμε ότι σχετίζονται με τους βιολογικούς δείκτες γήρανσης:
Η κακή ποιότητα ύπνου και η επιλόχεια κατάθλιψη έχουν συνδεθεί σε μελέτες με μεγαλύτερη φθορά των τελομερών ή επιταχυνόμενους επιγενετικούς δείκτες γήρανσης.
Δεν είναι ακόμη ένας λόγος να πούμε στις μητέρες «πρέπει να κοιμάσαι»
Αυτή θα ήταν ίσως η πιο άδικη ανάγνωση της έρευνας. Μια μητέρα με νεογέννητο γνωρίζει ήδη ότι χρειάζεται ύπνο. Το πρόβλημα είναι ότι συχνά δεν έχει τη δυνατότητα να κοιμηθεί. Γι’ αυτό και οι συγγραφείς της ανασκόπησης στρέφουν την προσοχή όχι μόνο στις ατομικές «καλές συνήθειες», αλλά στην ανάγκη για πραγματική υποστήριξη της μητέρας μετά τον τοκετό — ιδιαίτερα όσον αφορά τον ύπνο και την ψυχική υγεία.
NEWSLETTER
Εγγραφείτε στο NewsLetter
Μετάβαση στο περιεχόμενο
