«Δεν θέλω να πάω σχολείο»: Πότε πρέπει να ανησυχήσουμε;

«Δεν θέλω να πάω σχολείο». Μια φράση που μπορεί να ακούσει σχεδόν κάθε γονιός κάποια στιγμή — και ιδιαίτερα τις πρώτες ημέρες μιας νέας σχολικής χρονιάς. Μπορεί να ειπωθεί το προηγούμενο βράδυ. Μπορεί να εμφανιστεί ως κλάμα την ώρα που φοράει τα παπούτσια του. Ή μπορεί να μην ειπωθεί καθόλου με λόγια, αλλά να εκφραστεί μέσα από έναν ξαφνικό «πονόκοιλο» λίγο πριν φύγουμε από το σπίτι.

Πότε είναι μια αναμενόμενη δυσκολία προσαρμογής και πότε χρειάζεται να αναζητήσουμε τι υπάρχει πίσω από αυτή;

Η επιστροφή στο σχολείο σημαίνει μεγάλη αλλαγή. Μετά την ελευθερία του καλοκαιριού επιστρέφουν το πρωινό ξύπνημα, τα ωράρια, οι κανόνες, οι σχολικές απαιτήσεις και οι κοινωνικές σχέσεις. Για ένα παιδί που ξεκινά για πρώτη φορά σχολείο ή αλλάζει σχολείο, τάξη ή εκπαιδευτικό, η αλλαγή είναι ακόμη μεγαλύτερη. Γι’ αυτό ένα «δεν θέλω να πάω» τις πρώτες ημέρες δεν σημαίνει αυτομάτως ότι υπάρχει σοβαρό πρόβλημα.

Μην απαντήσετε αμέσως «μα θα περάσεις τέλεια»

Η πρόθεσή μας είναι καλή. Θέλουμε να καθησυχάσουμε το παιδί. Όταν όμως απαντάμε: «Μα γιατί; Θα περάσεις τέλεια!» μπορεί άθελά μας να κλείσουμε τη συζήτηση. Μια διαφορετική απάντηση θα ήταν: «Ακούω ότι δεν θέλεις να πας. Τι είναι αυτό που σε δυσκολεύει περισσότερο;» ή: «Είναι επειδή θα μου λείψεις; Σε ανησυχεί κάτι στην τάξη; Ή απλώς θα ήθελες να μείνεις σπίτι σήμερα;» Δεν βάζουμε λόγια στο στόμα του παιδιού. Του δίνουμε όμως χώρο να καταλάβει και το ίδιο τι αισθάνεται.

Επίσης είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι το σχολικό άγχος στα παιδιά δεν εμφανίζεται πάντα ως «φοβάμαι». Μπορεί να εκφραστεί ως πόνος στην κοιλιά, πονοκέφαλος, ναυτία, δυσκολία στον ύπνο, κλάμα και ευερεθιστότητα ή και έντονη προσκόλληση στον γονιό. Αυτό δεν σημαίνει ότι το παιδί «προσποιείται». Το άγχος μπορεί πραγματικά να εκφράζεται μέσα από το σώμα. Φυσικά, όταν ένα σωματικό σύμπτωμα είναι έντονο, επίμονο ή μας ανησυχεί, δεν το αποδίδουμε μόνοι μας στο άγχος αλλά συμβουλευόμαστε τον παιδίατρο.

Περισσότερη διερεύνηση χρειάζεται όταν η δυσκολία είναι πολύ έντονη, δεν μειώνεται όσο περνούν οι ημέρες ή αρχίζει να επηρεάζει σημαντικά τη λειτουργικότητα του παιδιού. Ιδιαίτερα όταν βλέπουμε επίμονη άρνηση να πάει σχολείο, συχνούς σωματικούς πόνους πριν από το σχολείο, έντονο φόβο, μεγάλες αλλαγές στον ύπνο ή στο φαγητό, απόσυρση ή ξαφνική αλλαγή συμπεριφοράς. Και τότε χρειάζεται να ρωτήσουμε όχι μόνο: «Πώς θα το κάνουμε να πάει σχολείο;», αλλά: «Τι κάνει το σχολείο τόσο δύσκολο αυτή τη στιγμή;» Μπορεί να υπάρχει άγχος αποχωρισμού. Δυσκολία στις φιλίες. Φόβος αποτυχίας. Μαθησιακή δυσκολία. Bullying. Μια δύσκολη σχέση μέσα στην τάξη.

Το σημαντικό είναι να μη γίνει μάχη

Από τη μία, δεν θέλουμε να αγνοήσουμε το συναίσθημα. Από την άλλη, η αποφυγή του σχολείου κάθε φορά που εμφανίζεται άγχος μπορεί να κάνει την επιστροφή ακόμη δυσκολότερη. Χρειάζεται λοιπόν συνεργασία: με το παιδί, με το σχολείο και, όταν η δυσκολία επιμένει ή είναι έντονη, με παιδίατρο ή επαγγελματία ψυχικής υγείας.

Άρα το «δεν θέλω να πάω σχολείο» δεν είναι πάντα συναγερμός. Δεν είναι όμως και μια φράση που χρειάζεται να προσπεράσουμε. Είναι μια πρόσκληση να ακούσουμε. Γιατί πολλές φορές πίσω από το «δεν θέλω» υπάρχει ένα πολύ πιο συγκεκριμένο: «Κάτι με δυσκολεύει και χρειάζομαι βοήθεια για να το καταλάβω».