Φράσεις που ακούμε συχνά από παιδιά και εφήβους – «Βαριέμαι» – «Δεν θέλω να πάω σχολείο». – «Πού θα μου χρησιμεύσουν όλα αυτά;» Η πρώτη μας αντίδραση, ως γονείς, είναι συνήθως να προσπαθήσουμε να τους εξηγήσουμε γιατί το σχολείο είναι σημαντικό. Για το μέλλον τους. Για τις σπουδές τους. Για τις ευκαιρίες που θα έχουν αργότερα στη ζωή τους.
Μόνο που υπάρχει κάτι που ίσως παραβλέπουμε: όταν ένα παιδί λέει ότι δεν ενδιαφέρεται για το σχολείο, δεν σημαίνει απαραίτητα ότι δεν ενδιαφέρεται να μάθει. Μπορεί να σημαίνει ότι δεν βρίσκει νόημα στον τρόπο με τον οποίο καλείται να μάθει.
Τα παιδιά χάνουν σταδιακά το ενδιαφέρον τους;
Όταν ένα παιδί δεν θέλει να διαβάσει, συχνά αναζητούμε τρόπους να το παρακινήσουμε. Οι ανταμοιβές και οι συνέπειες μπορεί να επηρεάζουν τη συμπεριφορά βραχυπρόθεσμα. Δεν αρκούν, όμως, για να καλλιεργήσουν από μόνες τους ένα βαθύτερο ενδιαφέρον για τη μάθηση.
Σύμφωνα με τη θεωρία του αυτοπροσδιορισμού (Self-Determination Theory), τρεις βασικές ψυχολογικές ανάγκες συνδέονται με την ποιότητα των κινήτρων μας:
Η αυτονομία: Να αισθανόμαστε ότι έχουμε κάποιον λόγο και δυνατότητα επιλογής σε όσα κάνουμε.
Η επάρκεια: Να νιώθουμε ότι μπορούμε να τα καταφέρουμε και να εξελιχθούμε.
Η σύνδεση: Να αισθανόμαστε ότι ανήκουμε κάπου και ότι οι άλλοι μάς αποδέχονται.
Όταν αυτές οι ανάγκες υποστηρίζονται, είναι ευκολότερο να αναπτυχθεί ουσιαστική εμπλοκή στη μάθηση. Και αυτό ισχύει και για τα παιδιά.
Μήπως το παιδί δεν βαριέται αλλά δυσκολεύεται;
Πίσω από τη φράση «δεν με ενδιαφέρει» μπορεί να κρύβονται πολλές διαφορετικές εμπειρίες. Ένα παιδί μπορεί να έχει δυσκολία να παρακολουθήσει τον ρυθμό της τάξης, να φοβάται ότι θα κάνει λάθος, να αισθάνεται ότι οι προσπάθειές του δεν αναγνωρίζονται. Μπορεί να έχει δυσκολίες στις σχέσεις του με τους συμμαθητές ή να μην αισθάνεται ότι έχει θέση στην ομάδα. Μπορεί απλώς να μην καταλαβαίνει πώς συνδέονται όσα μαθαίνει με τον κόσμο γύρω του. Σε άλλες περιπτώσεις, η έντονη κόπωση, το άγχος, οι μαθησιακές δυσκολίες ή η χαμηλή διάθεση μπορεί να επηρεάζουν σημαντικά τη σχολική συμμετοχή. Γι’ αυτό, πριν χαρακτηρίσουμε ένα παιδί τεμπέλικο ή αδιάφορο, αξίζει να αναρωτηθούμε: Τι μπορεί να κάνει τη μάθηση δύσκολη ή χωρίς νόημα για το συγκεκριμένο παιδί;
Το σχολείο δεν είναι μόνο βαθμοί
Ένα παιδί μπορεί να έχει καλούς βαθμούς και παρ’ όλα αυτά να μη χαίρεται τη σχολική του ζωή. Μπορεί να ολοκληρώνει τις εργασίες του επειδή φοβάται την αποτυχία ή επειδή δεν θέλει να απογοητεύσει τους γονείς του. Και μπορεί να αισθάνεται ότι η αξία του μετριέται συνεχώς μέσα από επιδόσεις. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό στην εφηβεία, όταν η ανάγκη για αυτονομία γίνεται εντονότερη. Οι έφηβοι θέλουν να καταλαβαίνουν γιατί κάνουν κάτι. Θέλουν να έχουν λόγο. Θέλουν να νιώθουν ότι η προσπάθειά τους έχει προσωπικό νόημα.
Και όταν το σχολείο παρουσιάζεται αποκλειστικά ως ένας δρόμος προς τις εξετάσεις, τις σπουδές και την επαγγελματική επιτυχία, είναι πιθανό να χάνεται ένα μέρος της χαράς της ανακάλυψης.
Πέντε τρόποι να βοηθήσουμε ένα παιδί που έχει χάσει το ενδιαφέρον του
1. Ας ξεκινήσουμε με περιέργεια, όχι με κριτική
Αντί για «πρέπει να προσπαθήσεις περισσότερο», μπορούμε να ρωτήσουμε: «τι είναι αυτό που σε κουράζει περισσότερο στο σχολείο;», «υπάρχει κάτι που σου αρέσει ακόμη;», «Ττι θα ήθελες να ήταν διαφορετικό;»
2. Ας αναζητήσουμε τι του κινεί πραγματικά το ενδιαφέρον
Ένα παιδί που αγαπά τα videogames μπορεί να ενδιαφερθεί για τον προγραμματισμό. Ένα παιδί που αγαπά το ποδόσφαιρο μπορεί να ανακαλύψει τα μαθηματικά μέσα από στατιστικά και πιθανότητες. Ένα παιδί που αγαπά τη μουσική μπορεί να συνδεθεί με την ιστορία μέσα από τα κοινωνικά κινήματα και τα τραγούδια τους. Δεν χρειάζεται κάθε μάθημα να μετατρέπεται σε παιχνίδι. Χρειάζεται όμως, όπου είναι δυνατόν, να δημιουργούνται γέφυρες ανάμεσα στη γνώση και στα ενδιαφέροντα του παιδιού.
3. Ας δώσουμε μικρές επιλογές
«Θέλεις να ξεκινήσεις με μαθηματικά ή γλώσσα;», «προτιμάς να διαβάσεις τώρα ή μετά από ένα μικρό διάλειμμα;» Η δυνατότητα επιλογής μέσα σε σαφή όρια μπορεί να μειώσει τις καθημερινές συγκρούσεις.
4. Ας αναγνωρίζουμε την πρόοδο, όχι μόνο την επίδοση
Ένα παιδί που προσπαθεί συστηματικά αλλά εξακολουθεί να δυσκολεύεται, χρειάζεται να αισθάνεται ότι η προσπάθειά του έχει αξία. Όχι επειδή κάθε προσπάθεια οδηγεί αμέσως σε επιτυχία, αλλά επειδή η μάθηση είναι μια διαδικασία που περιλαμβάνει και λάθη.
5. Ας συνεργαστούμε με το σχολείο
Όταν η αδιαφορία επιμένει ή συνοδεύεται από άγχος, απομόνωση, συχνές απουσίες ή έντονη άρνηση φοίτησης, χρειάζεται να εξετάσουμε τι συμβαίνει συνολικά. Η επικοινωνία με τους εκπαιδευτικούς και, όπου χρειάζεται, με ειδικούς μπορεί να βοηθήσει να εντοπιστούν δυσκολίες που δεν είναι εμφανείς στο σπίτι.
Δεν χρειάζεται να αγαπούν όλα τα παιδιά κάθε μάθημα
Ας είμαστε ρεαλιστές. Κανένα παιδί δεν θα βρίσκει πάντα ενδιαφέρον όσα διδάσκεται. Και δεν είναι απαραίτητο να ενθουσιάζεται κάθε πρωί με την ιδέα του σχολείου. Το ζητούμενο δεν είναι να εξαφανίσουμε τη βαρεμάρα. Είναι να μην αφήσουμε το παιδί να ταυτίσει τη μάθηση με τη συνεχή πίεση, την αξιολόγηση ή τον φόβο της αποτυχίας. Γιατί η περιέργεια είναι μια φυσική δύναμη της παιδικής ηλικίας. Και ίσως ο σημαντικότερος ρόλος μας δεν είναι να πιέσουμε το παιδί να ενδιαφερθεί περισσότερο. Είναι να προσπαθήσουμε να καταλάβουμε τι έχει συμβεί στο ενδιαφέρον που κάποτε είχε.
NEWSLETTER
Εγγραφείτε στο NewsLetter
Μετάβαση στο περιεχόμενο
