Όταν το μωρό λέει «αγκού», απάντησέ του: Τι δείχνει νέα έρευνα

Πολύ πριν ένα μωρό πει «μαμά» ή «μπαμπά», έχει ήδη αρχίσει να επικοινωνεί. Ένα «ααα», ένα «γκου», ένα μικρό μουρμουρητό. Το μωρό κάνει έναν ήχο, ο γονιός τον επαναλαμβάνει και εκείνο απαντά ξανά. Αυτό το μικρό παιχνίδι που οι περισσότεροι γονείς κάνουν σχεδόν ενστικτωδώς δεν είναι απλώς χαριτωμένο baby talk.

Η επιστημονική έρευνα δείχνει ότι μπορεί να αποτελεί μέρος μιας από τις πρώτες μορφές «συζήτησης» ανάμεσα στο μωρό και τον ενήλικα. Μια νέα επιστημονική ανασκόπηση συγκεντρώνει όσα γνωρίζουμε για τη σημασία της άμεσης ανταπόκρισης του φροντιστή στους ήχους του παιδιού και ιδιαίτερα για αυτό που οι ερευνητές ονομάζουν contingent vocal imitation. Με απλά λόγια: το μωρό κάνει έναν ήχο και ο ενήλικας του απαντά μιμούμενος τον ήχο του.

Γιατί έχει σημασία να «αντιγράφουμε» το μωρό;

Φανταστείτε ένα μωρό που λέει: «Μπααα». Και τη μαμά ή τον μπαμπά που, κοιτώντας το, απαντά: «Μπααα!» Το μωρό ξανακάνει έναν ήχο. Ο γονιός ξαναπαντά. Σιγά-σιγά δημιουργείται κάτι που μοιάζει εντυπωσιακά με συζήτηση: εγώ μιλάω – εσύ απαντάς – τώρα είναι πάλι η σειρά μου. Αυτό είναι σημαντικό επειδή η γλώσσα δεν μαθαίνεται μόνο ακούγοντας λέξεις. Αναπτύσσεται μέσα σε κοινωνικές αλληλεπιδράσεις.

Η νέα ανασκόπηση εξετάζει στοιχεία προηγούμενων μελετών σύμφωνα με τα οποία η άμεση φωνητική μίμηση μπορεί να αυξήσει τόσο τη συχνότητα όσο και ορισμένα χαρακτηριστικά των φωνοποιήσεων των παιδιών.

Πόσο σημαντικό είναι το timing; Δεν έχει σημασία μόνο τι λέει ο ενήλικας. Έχει σημασία και πότε το λέει. Οι ερευνητές χρησιμοποιούν τον όρο contingent responding: ο ενήλικας ανταποκρίνεται άμεσα σε αυτό που μόλις έκανε το παιδί. Έτσι το μωρό μπορεί σταδιακά να αντιλαμβάνεται τη σύνδεση.

Μάλιστα, ξεχωριστή μελέτη του 2026 σε βρέφη ηλικίας 5 έως 6 μηνών έδειξε ότι τα μωρά μπορούσαν πολύ γρήγορα να μάθουν τη σύνδεση ανάμεσα στη δική τους φωνή και σε μια άμεση μιμητική απόκριση. Κατά τη διάρκεια αυτής της αλληλεπίδρασης, οι φωνές τους αυξάνονταν.

Και τι γίνεται με το γνωστό parentese;

Υπάρχει και ένας δεύτερος τρόπος ομιλίας που οι περισσότεροι γονείς χρησιμοποιούν αυθόρμητα. Είναι το λεγόμενο parentese: η πιο μελωδική, αργή και εκφραστική ομιλία που χρησιμοποιούμε όταν απευθυνόμαστε σε ένα μωρό. Λέμε για παράδειγμα: «Νααα το μωρό μου!», με υψηλότερο τόνο, πιο έντονο επιτονισμό και μικρότερες φράσεις.

Η νέα ανασκόπηση εξετάζει στοιχεία τόσο για το parentese όσο και για τη φωνητική μίμηση και δείχνει ότι η ανταποκρινόμενη ομιλία του ενήλικα μπορεί να επηρεάζει τη φωνητική συμπεριφορά του παιδιού. Δεν χρειάζεται λοιπόν να διαλέξουμε το ένα ή το άλλο. Το ουσιαστικό στοιχείο είναι η ανταπόκριση.

Έχει εφαρμογή και σε παιδιά με αναπτυξιακές δυσκολίες;

Αυτό είναι ένα ακόμη ενδιαφέρον κομμάτι της βιβλιογραφίας. Τεχνικές contingent vocal imitation έχουν μελετηθεί και σε παιδιά με αναπτυξιακές δυσκολίες.

Μελέτη του 2026 σε τέσσερα μικρά παιδιά με διαταραχή αυτιστικού φάσματος βρήκε αύξηση των φωνοποιήσεων και στα τέσσερα όταν οι φροντιστές χρησιμοποιούσαν άμεση φωνητική μίμηση. Σε δύο παιδιά αυξήθηκαν επίσης οι μιμητικές φωνητικές αποκρίσεις. Πρόκειται βέβαια για πολύ μικρή μελέτη και τα ευρήματα δεν σημαίνουν ότι η συγκεκριμένη τεχνική αποτελεί «θεραπεία» για τη γλωσσική καθυστέρηση ή τον αυτισμό. Δείχνουν όμως γιατί η ανταποκρινόμενη επικοινωνία αποτελεί ενδιαφέρον πεδίο έρευνας και πρώιμης παρέμβασης.

Τι μπορεί να κάνει ένας γονιός;

Το ωραίο είναι ότι δεν χρειάζεται κανένα ειδικό παιχνίδι, κάρτες ή εκπαιδευτικό πρόγραμμα. Όταν το μωρό κάνει έναν ήχο, κοιτάξτε το και μιμηθείτε τον ήχο του. Και αφήστε ξανά χώρο για να «απαντήσει». Μπορείτε στη συνέχεια να προσθέσετε μια απλή λέξη ή μια μικρή φράση. Το σημαντικό είναι να μην αντιμετωπίζουμε κάθε αλληλεπίδραση σαν άσκηση που πρέπει να κάνουμε «σωστά».

Τα μωρά δεν χρειάζονται γλωσσικά μαθήματα. Χρειάζονται ανθρώπους που τα παρατηρούν και ανταποκρίνονται στα σήματά τους. Να θυμάστε μόνο ότι η γλώσσα ξεκινά πολύ πριν από την πρώτη λέξη και η επικοινωνία δεν ξεκινά την ημέρα που το παιδί λέει την πρώτη του λέξη. Έχει ξεκινήσει μήνες νωρίτερα. Στο βλέμμα, στην παύση και στο χαμόγελο. Στο «ααα» του μωρού και στο «ααα» που του επιστρέφει ο γονιός.

Γιατί πριν ακόμη μάθει τις λέξεις, το μωρό μαθαίνει κάτι εξίσου σημαντικό: ότι όταν επικοινωνεί, κάποιος το ακούει και του απαντά.