Όταν το παιδί γίνεται content: Ποιος έχει δικαίωμα στην εικόνα – και στα χρήματα – ενός kidfluencer;

Χιλιάδες likes. Εκατομμύρια views. Διαφημιστικές συνεργασίες. Οικογενειακά κανάλια που μετατρέπονται σε ολόκληρες επιχειρήσεις. Και στο κέντρο όλων αυτών, πολλές φορές, βρίσκεται ένα παιδί.

Τα τελευταία χρόνια οι λεγόμενοι kidfluencers έχουν δημιουργήσει μια τεράστια νέα βιομηχανία. Παιδιά εμφανίζονται καθημερινά σε TikTok, Instagram και YouTube, παρουσιάζουν προϊόντα, συμμετέχουν σε challenges ή απλώς αφήνουν εκατομμύρια αγνώστους να παρακολουθούν τη ζωή τους. Μόνο που τώρα κυβερνήσεις και ειδικοί αρχίζουν να θέτουν μια δύσκολη ερώτηση:

Πότε το οικογενειακό content μετατρέπεται σε παιδική εργασία;

Η περίπτωση ενός παιδιού που εμφανίζεται περιστασιακά σε μια οικογενειακή φωτογραφία είναι πολύ διαφορετική από εκείνη ενός παιδιού του οποίου η εικόνα αποτελεί βασικό μέρος μιας κερδοφόρας επιχείρησης. Σε αρκετά οικογενειακά accounts, τα παιδιά είναι ουσιαστικά οι πρωταγωνιστές. Η καθημερινότητά τους γίνεται περιεχόμενο: γενέθλια, διακοπές, σχολείο, φαγητό, tantrums, εκπλήξεις, προσωπικές στιγμές. Και όσο αυξάνονται τα views, τόσο αυξάνονται και τα πιθανά έσοδα.

Η νομοθεσία αρχίζει να αλλάζει

Για δεκαετίες υπήρχαν ειδικοί κανόνες για τα παιδιά που εργάζονταν στον κινηματογράφο, στην τηλεόραση και στη διαφήμιση. Το social media content, όμως, δημιουργήθηκε πολύ πιο γρήγορα από τη νομοθεσία που θα μπορούσε να το ρυθμίσει. Αυτό αρχίζει να αλλάζει.

Αμερικανικές πολιτείες έχουν θεσπίσει ή προωθούν κανόνες που προβλέπουν ότι όταν ένα παιδί εμφανίζεται συστηματικά σε monetized περιεχόμενο, μέρος των εσόδων πρέπει να προστατεύεται για το ίδιο. Στη Virginia, για παράδειγμα, η νομοθεσία ορίζει συγκεκριμένα κριτήρια για το πότε ένα παιδί κάτω των 16 θεωρείται ότι συμμετέχει σε εργασία δημιουργίας περιεχομένου. Η συζήτηση πλέον δεν αφορά μόνο την ιδιωτικότητα. Αφορά και εργασιακά και οικονομικά δικαιώματα. Η διεθνής συζήτηση έχει ενταθεί και στην Ευρώπη: το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχει ζητήσει ισχυρότερη προστασία των παιδιών στο ψηφιακό περιβάλλον, αναφέροντας ρητά και το sharenting.

Εδώ βρίσκεται ένα από τα μεγαλύτερα ηθικά ζητήματα. Αν ένα βίντεο έχει ένα εκατομμύριο views επειδή πρωταγωνιστεί το παιδί, σε ποιον ανήκουν τα έσοδα; Στον γονιό που διαχειρίζεται το account; Στην οικογένεια; Ή στο παιδί που αποτελεί το πραγματικό «προϊόν» του περιεχομένου; Οι νέες νομοθετικές προσπάθειες επιχειρούν να διασφαλίσουν ότι ένα μέρος των χρημάτων θα παραμένει προστατευμένο για το παιδί μέχρι την ενηλικίωσή του.

Υπάρχει όμως κάτι που τα χρήματα δεν λύνουν. Η ιδιωτικότητα.

Ένα παιδί τριών, πέντε ή οκτώ ετών δεν μπορεί να κατανοήσει πραγματικά τι σημαίνει ότι μια προσωπική στιγμή του θα βρίσκεται στο internet πιθανώς για πάντα. Δεν μπορεί να γνωρίζει πώς θα αισθάνεται στα 15 του για ένα βίντεο στο οποίο έκλαιγε όταν ήταν τεσσάρων. Ούτε αν θα θέλει οι συμμαθητές του να έχουν πρόσβαση σε ολόκληρη την παιδική του ηλικία. Αυτό δημιουργεί ένα πρωτόγνωρο ζήτημα συναίνεσης.

Και τι γίνεται με τους απλούς γονείς;

Το θέμα των kidfluencers ανοίγει αναπόφευκτα μια μεγαλύτερη συζήτηση για το sharenting. Δεν σημαίνει ότι κάθε φωτογραφία του παιδιού στο Instagram αποτελεί εκμετάλλευση. Μας καλεί όμως να αναρωτηθούμε πριν πατήσουμε «δημοσίευση»: Θα μπορούσε αυτή η εικόνα να το φέρει σε δύσκολη θέση αργότερα; Αποκαλύπτει κάτι προσωπικό; Χρειάζεται πραγματικά να τη μοιραστώ; Και, όταν είναι αρκετά μεγάλο, το έχω ρωτήσει αν συμφωνεί;

Το παιδί έχει δικαίωμα και στο ψηφιακό του μέλλον

Οι προηγούμενες γενιές μπορούσαν να αποφασίσουν μόνες τους ποια κομμάτια της παιδικής τους ηλικίας θα μοιραστούν δημόσια. Η σημερινή γενιά μπορεί να φτάσει στην εφηβεία έχοντας ήδη ένα τεράστιο ψηφιακό αποτύπωμα που δημιούργησε κάποιος άλλος. Και ίσως αυτό είναι το σημαντικότερο σημείο της συζήτησης. Δεν πρόκειται μόνο για το δικαίωμα ενός παιδιού στα χρήματα που μπορεί να κερδίζει η εικόνα του. Πρόκειται για το δικαίωμά του στην ίδια του την εικόνα.

Άρα για τους γονείς υπάρχει ένα ερώτημα που μπορούμε να κάνουμε ήδη, πριν από κάθε post: «Αν αυτό το παιδί μπορούσε να καταλάβει πλήρως τι σημαίνει αυτή η δημοσίευση για το μέλλον του, θα έλεγε ναι;»