Όταν μιλάμε στους εφήβους για τον ύπνο, συνήθως χρησιμοποιούμε τα ίδια επιχειρήματα:
«Αύριο έχεις σχολείο.»
«Δεν θα μπορείς να ξυπνήσεις.»
«Πώς θα γράψεις καλά αν είσαι κουρασμένος;»
Μια νέα μελέτη, όμως, δείχνει ότι ο ύπνος μπορεί να συνδέεται με κάτι πολύ διαφορετικό από τη συγκέντρωση στην τάξη. Μπορεί να παίζει σημαντικό ρόλο τόσο στη σχολική λειτουργικότητα όσο και στις κοινωνικές σχέσεις των εφήβων.
Τι εξέτασαν οι επιστήμονες
Ερευνητές από το University of California αξιοποίησαν δεδομένα από τη μεγάλη αμερικανική Adolescent Brain Cognitive Development Study (ABCD). Παρακολούθησαν παιδιά από περίπου 10 έως 13 ετών και εξέτασαν τέσσερις παράγοντες της καθημερινότητάς τους:
Στη συνέχεια διερεύνησαν πώς αυτοί οι παράγοντες σχετίζονταν με τη σύνδεση ανάμεσα σε συμπτώματα ψυχικής υγείας και στη μετέπειτα λειτουργικότητα στο σχολείο και στις κοινωνικές σχέσεις.
Και ο ύπνος ξεχώρισε
Από τους τέσσερις παράγοντες που εξετάστηκαν, η ποιότητα του ύπνου ήταν εκείνη που ξεχώρισε περισσότερο. Στη σχολική λειτουργικότητα, ο ύπνος φάνηκε να εξηγεί μέρος της σχέσης ανάμεσα σε συμπτώματα κατάθλιψης ή άγχους και στις δυσκολίες που εμφανίζονταν αργότερα.
Στα κοινωνικά προβλήματα, μάλιστα, η ποιότητα του ύπνου ήταν ο μόνος από τους τέσσερις παράγοντες που εμφάνισε σταθερά αξιοσημείωτη διαμεσολαβητική σχέση. Ο ύπνος μπορεί να αποτελεί έναν από τους κρίκους που συνδέουν το πώς αισθάνεται ψυχικά ένας νέος με το πώς τα καταφέρνει στο σχολείο και στις σχέσεις του.
Γιατί μπορεί να επηρεάζονται και οι φιλίες;
Σκεφτείτε πώς αισθανόμαστε εμείς μετά από μια νύχτα κακού ύπνου. Είμαστε πιο ευερέθιστοι. Έχουμε λιγότερη υπομονή. Δυσκολευόμαστε να συγκεντρωθούμε. Μπορεί να αντιδράσουμε εντονότερα σε κάτι που υπό άλλες συνθήκες θα προσπερνούσαμε.
Στην εφηβεία, μια περίοδο κατά την οποία οι φιλίες, η αποδοχή και οι σχέσεις με τους συνομηλίκους αποκτούν τεράστια σημασία, αυτή η συναισθηματική ρύθμιση μπορεί να είναι ιδιαίτερα σημαντική.
Περισσότερο από τις οθόνες;
Ένα ενδιαφέρον εύρημα είναι ότι η ποιότητα του ύπνου παρουσίασε ισχυρότερες σχέσεις από τον χρόνο στις οθόνες, τη φυσική δραστηριότητα και τη διατροφή στα συγκεκριμένα μοντέλα των ερευνητών.
Αυτό φυσικά δεν σημαίνει ότι οι υπόλοιποι παράγοντες δεν έχουν σημασία. Ούτε ότι ο ύπνος αποτελεί «θεραπεία» για το άγχος ή την κατάθλιψη. Η ψυχική υγεία είναι πολύ πιο σύνθετη. Δείχνει όμως ότι, όταν προσπαθούμε να υποστηρίξουμε έναν έφηβο, ο ύπνος αξίζει να βρίσκεται πολύ ψηλότερα στη λίστα των πραγμάτων που παρατηρούμε.
Το δύσκολο βιολογικό ρολόι των εφήβων
Υπάρχει και κάτι που συχνά ξεχνάμε. Οι έφηβοι δεν κοιμούνται αργά απλώς επειδή «δεν θέλουν να αφήσουν το κινητό». Στην εφηβεία μετατοπίζεται φυσιολογικά το κιρκάδιο ρολόι (το εσωτερικό τους ρολόι δηλαδή), με αποτέλεσμα πολλοί νέοι να νυστάζουν αργότερα το βράδυ. Αν σε αυτό προσθέσουμε: σχολείο, διάβασμα, φροντιστήρια, αθλητισμό, κοινωνική ζωή και οθόνες, καταλαβαίνουμε γιατί ο επαρκής ύπνος γίνεται δύσκολος.
Τι μπορούν να κάνουν οι γονείς;
Περισσότερο από το «πήγαινε επιτέλους για ύπνο», βοηθά να δημιουργηθεί ένα περιβάλλον που κάνει τον ύπνο ευκολότερο. Σταθερότερη ώρα ύπνου και ξυπνήματος, λιγότερη χρήση κινητού αργά τη νύχτα και μια πιο ήρεμη μετάβαση προς τον ύπνο μπορούν να βοηθήσουν. Και κυρίως χρειάζεται να αντιμετωπίσουμε τον ύπνο όχι ως πολυτέλεια αλλά ως βασικό κομμάτι της υγείας του εφήβου.
Η νέα έρευνα δεν αποδεικνύει ότι περισσότερος ή καλύτερος ύπνος θα λύσει τα σχολικά ή κοινωνικά προβλήματα ενός παιδιού. Δείχνει όμως κάτι σημαντικό: Όταν ένας έφηβος δυσκολεύεται ψυχικά, κοινωνικά ή μαθησιακά, ίσως αξίζει να κάνουμε μία ακόμη πολύ απλή ερώτηση: «Πώς κοιμάσαι τελευταία;»
Η μελέτη δημοσιεύθηκε τον Ιούλιο του 2026 στο Psychological Medicine.
NEWSLETTER
Εγγραφείτε στο NewsLetter
Μετάβαση στο περιεχόμενο
