Δεν μετράμε πλέον μόνο τις ώρες στις οθόνες: Τι αποκαλύπτει νέα μελέτη για τη μάθηση και την ανάπτυξη των παιδιών

Οι οθόνες έχουν γίνει αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινότητάς μας. Είναι ο τρόπος που εργαζόμαστε, επικοινωνούμε, διασκεδάζουμε και πολλές φορές… ο τρόπος που καταφέρνουμε να κερδίσουμε λίγα λεπτά ηρεμίας μέσα σε μια απαιτητική ημέρα με παιδιά.

Όμως, μια νέα επιστημονική μελέτη έρχεται να μας υπενθυμίσει ότι όταν πρόκειται για τα μικρά παιδιά, η σχέση τους με τις οθόνες αξίζει μεγαλύτερη προσοχή.

Τα ευρήματα δείχνουν ότι η αυξημένη έκθεση σε οθόνες κατά τα πρώτα χρόνια της ζωής μπορεί να επηρεάσει αργότερα τη μάθηση και ορισμένες σημαντικές γνωστικές λειτουργίες, όπως η εργαζόμενη μνήμη.

Τι έδειξε η νέα έρευνα;

Η μελέτη πραγματοποιήθηκε από ερευνητές του Inserm (Γαλλικό Εθνικό Ινστιτούτο Υγείας και Ιατρικής Έρευνας) και του Εθνικού Πανεπιστημίου της Σιγκαπούρης, με τη στήριξη του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (WHO) και της American Academy of Pediatrics.

Οι ερευνητές παρακολούθησαν 502 παιδιά από τη βρεφική ηλικία έως τα πρώτα σχολικά χρόνια, εξετάζοντας τη σχέση μεταξύ του χρόνου μπροστά στις οθόνες και της μετέπειτα γνωστικής τους ανάπτυξης.

Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι:

• η αυξημένη χρήση οθονών κατά τη βρεφική ηλικία σχετίστηκε με χαμηλότερες επιδόσεις στην εργαζόμενη μνήμη αργότερα,
• παρόμοια επίδραση παρατηρήθηκε ξανά γύρω στην ηλικία των 6 ετών,
• οι δυσκολίες αυτές συνδέθηκαν και με χαμηλότερες ακαδημαϊκές επιδόσεις στα πρώτα σχολικά χρόνια.

Ένα ενδιαφέρον εύρημα ήταν ότι οι ηλικίες 2-3 ετών δεν εμφάνισαν την ίδια έντονη συσχέτιση, γεγονός που δείχνει ότι υπάρχουν συγκεκριμένες περίοδοι ανάπτυξης στις οποίες ο εγκέφαλος φαίνεται να είναι περισσότερο ευάλωτος στην υπερβολική έκθεση στις οθόνες.

Τι είναι η εργαζόμενη μνήμη και γιατί είναι τόσο σημαντική;

Η εργαζόμενη μνήμη είναι η ικανότητα του εγκεφάλου να συγκρατεί προσωρινά πληροφορίες και να τις χρησιμοποιεί εκείνη τη στιγμή.

Για παράδειγμα, ένα παιδί χρησιμοποιεί την εργαζόμενη μνήμη όταν:

• ακολουθεί οδηγίες δύο ή τριών βημάτων,
• λύνει ένα μαθηματικό πρόβλημα,
• διαβάζει ένα κείμενο και θυμάται τι προηγήθηκε,
• συγκεντρώνεται σε μια δραστηριότητα χωρίς να αποσπάται εύκολα.

Πρόκειται για μία από τις πιο σημαντικές γνωστικές δεξιότητες που υποστηρίζουν τη μάθηση και τη σχολική πρόοδο.

Να ανησυχήσουμε;

Η συγκεκριμένη έρευνα δεν αποδεικνύει ότι οι οθόνες «προκαλούν» μαθησιακές δυσκολίες. Αναδεικνύει μια ισχυρή συσχέτιση, όχι σχέση αιτίας-αποτελέσματος. Οι επιστήμονες υπενθυμίζουν ότι στην ανάπτυξη ενός παιδιού παίζουν ρόλο πολλοί ακόμη παράγοντες, όπως η ποιότητα της αλληλεπίδρασης με τους γονείς, το παιχνίδι, ο ύπνος, η φυσική δραστηριότητα, η γλώσσα που ακούει καθημερινά και το οικογενειακό περιβάλλον.

Οι οθόνες αποτελούν μόνο ένα κομμάτι αυτής της συνολικής εικόνας. Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι μόνο «πόση ώρα». Τα τελευταία χρόνια οι ειδικοί αρχίζουν να αλλάζουν τον τρόπο που προσεγγίζουν το θέμα. Δεν τους ενδιαφέρει πλέον μόνο ο συνολικός χρόνος. Εξίσου σημαντικά είναι:

• Τι βλέπει το παιδί;
• Το παρακολουθεί μόνο του ή μαζί με έναν ενήλικα;
• Αντικαθιστά τον ύπνο, το παιχνίδι ή τη συζήτηση;
• Είναι παθητική ή διαδραστική η χρήση;

Ένα ποιοτικό εκπαιδευτικό πρόγραμμα που παρακολουθείται μαζί με έναν γονέα δεν είναι το ίδιο με ατελείωτο scrolling ή συνεχόμενα γρήγορα βίντεο.

Τι προτείνουν οι ειδικοί;

Οι διεθνείς οργανισμοί εξακολουθούν να προτείνουν ιδιαίτερη προσοχή στις πολύ μικρές ηλικίες.

Σύμφωνα με τις οδηγίες της American Academy of Pediatrics:

• έως περίπου 18-24 μηνών αποφεύγονται οι οθόνες, με εξαίρεση τις βιντεοκλήσεις,
• από 2 έως 5 ετών προτιμάται περιορισμένος χρόνος με ποιοτικό περιεχόμενο και πάντα, όπου είναι δυνατόν, με τη συμμετοχή του γονέα.

Πάνω απ’ όλα, οι οθόνες δεν θα πρέπει να αντικαθιστούν το ελεύθερο παιχνίδι, την ανάγνωση βιβλίων, τη συζήτηση και τη φυσική επαφή, καθώς αυτές οι εμπειρίες αποτελούν τα βασικά «δομικά υλικά» για την ανάπτυξη του παιδικού εγκεφάλου.

Δεν χρειάζεται να φοβηθούμε την τεχνολογία. Χρειάζεται όμως να θυμόμαστε ότι ο εγκέφαλος των μικρών παιδιών «χτίζεται» μέσα από τις πραγματικές εμπειρίες: το παιχνίδι στο πάτωμα, τις συζητήσεις στο τραπέζι, τις αγκαλιές, τα βιβλία, τις βόλτες, την εξερεύνηση και τις μικρές στιγμές σύνδεσης.

Οι οθόνες μπορούν να έχουν μια θέση στην καθημερινότητα μιας οικογένειας. Δεν μπορούν όμως να αντικαταστήσουν αυτό που έχει μεγαλύτερη αξία για την ανάπτυξη ενός παιδιού: τη ζωντανή σχέση με τους ανθρώπους γύρω του.