Ένα βιβλίο, ένα παζλ ή λίγα λεπτά παιχνιδιού στο πάτωμα μπορεί να είναι πολύ πιο σημαντικά απ’ όσο φανταζόμαστε. Νέα έρευνα εξέτασε τι συμβαίνει στον εγκέφαλο μικρών παιδιών όταν αλληλεπιδρούν με τους γονείς τους και εντόπισε ενδιαφέρουσες διαφορές σε σύγκριση με την παρακολούθηση μιας ταινίας.
«Μαμά, θα παίξεις μαζί μου;» – Μια ερώτηση που ακούγεται καθημερινά σε πολλά σπίτια. Και που συχνά έρχεται τη στιγμή που προσπαθούμε να τελειώσουμε μια δουλειά, να ετοιμάσουμε το φαγητό ή να απαντήσουμε σε ένα επαγγελματικό μήνυμα. Μπορεί να καθίσουμε για λίγο δίπλα στο παιδί, να διαβάσουμε δύο σελίδες από ένα βιβλίο ή να φτιάξουμε μαζί έναν πύργο με τουβλάκια. Αυτές οι στιγμές μπορεί να μοιάζουν απλές. Για το παιδί, όμως, αποτελούν ευκαιρίες επικοινωνίας, εξερεύνησης και μάθησης.
Και τώρα, μια νέα επιστημονική μελέτη μάς επιτρέπει να παρατηρήσουμε τι συμβαίνει στον εγκέφαλο των μικρών παιδιών κατά τη διάρκεια αυτών των καθημερινών αλληλεπιδράσεων.
Ερευνητές του Northwestern University στις Ηνωμένες Πολιτείες μελέτησαν παιδιά ηλικίας περίπου δύο έως τριάμισι ετών. Στην έρευνα συμμετείχαν παιδιά με διαφορετικά επίπεδα γλωσσικών δεξιοτήτων, καθώς και παιδιά στο φάσμα του αυτισμού. Στόχος ήταν να συγκρίνουν τις διαφορετικές καταστάσεις και να εξετάσουν πώς μεταβάλλεται η εγκεφαλική δραστηριότητα όταν υπάρχει ενεργή κοινωνική αλληλεπίδραση.
Η μελέτη εντόπισε διαφορετικά μοτίβα εγκεφαλικής δραστηριότητας ανάμεσα στις δύο συνθήκες. Κατά τις στιγμές ενεργής αλληλεπίδρασης με τον γονιό, τα παιδιά εμφάνιζαν χαμηλότερη δραστηριότητα στα εγκεφαλικά κύματα άλφα και υψηλότερη στα κύματα θήτα, σε σύγκριση με τις στιγμές παρακολούθησης ταινίας. Τα συγκεκριμένα μοτίβα συνδέονται, ανάλογα με το πλαίσιο, με διεργασίες προσοχής και κοινωνικής εμπλοκής. Με απλά λόγια, ο εγκέφαλος των παιδιών εμφάνιζε διαφορετικά χαρακτηριστικά όταν συμμετείχαν ενεργά σε μια κοινή δραστηριότητα με τον ενήλικα.
Γιατί έχει σημασία η αλληλεπίδραση;
Ας σκεφτούμε τι συμβαίνει όταν διαβάζουμε ένα βιβλίο μαζί με το παιδί. Δεν διαβάζουμε απλώς τις λέξεις. Μπορεί να σταματήσουμε σε μια εικόνα. Να ρωτήσουμε κάτι. Να περιμένουμε την απάντηση. Να γελάσουμε με κάτι που παρατήρησε το παιδί. Να αλλάξουμε τη φωνή μας για να υποδυθούμε έναν χαρακτήρα. Το παιδί δεν είναι απλώς ένας παθητικός δέκτης πληροφοριών. Συμμετέχει σε μια εμπειρία που εξελίσσεται ανάλογα με τις δικές του αντιδράσεις.
Το ίδιο συμβαίνει και στο παιχνίδι. Όταν χτίζουμε μαζί έναν πύργο, το παιδί μπορεί να δοκιμάσει διαφορετικούς τρόπους, να παρατηρήσει τι συμβαίνει όταν πέφτουν τα τουβλάκια και να αναζητήσει μια νέα λύση. Ο γονιός μπορεί να προσφέρει ιδέες, να ακολουθήσει την πρωτοβουλία του παιδιού ή απλώς να μοιραστεί τον ενθουσιασμό του. Αυτή η αμοιβαία ανταπόκριση είναι ένα βασικό χαρακτηριστικό της ανθρώπινης αλληλεπίδρασης.
Και τι σημαίνει αυτό για τις οθόνες;
Μια βιντεοκλήση με έναν παππού, για παράδειγμα, δεν είναι ίδια εμπειρία με την παθητική παρακολούθηση ενός βίντεο. Το σημαντικό μήνυμα είναι ότι η ενεργή ανθρώπινη αλληλεπίδραση προσφέρει εμπειρίες που διαφέρουν από την απλή παρακολούθηση περιεχομένου. Και αυτές οι εμπειρίες αξίζει να έχουν σταθερή θέση στην καθημερινότητα των μικρών παιδιών.
Ένα ενδιαφέρον εύρημα για τα παιδιά στο φάσμα του αυτισμού
Στη μελέτη συμμετείχαν επίσης παιδιά στο φάσμα του αυτισμού και παιδιά με γλωσσικές δυσκολίες. Οι ερευνητές παρατήρησαν ότι, παρότι οι στιγμές κοινωνικής εμπλοκής ήταν λιγότερο συχνές σε ορισμένα από αυτά τα παιδιά, όταν συμμετείχαν ενεργά στην αλληλεπίδραση εμφάνιζαν παρόμοια μοτίβα εγκεφαλικής δραστηριότητας με τα υπόλοιπα παιδιά. Μας υπενθυμίζει ότι η κοινωνική εμπλοκή μπορεί να εκφράζεται με διαφορετική συχνότητα ή τρόπο από παιδί σε παιδί. Δεν σημαίνει ότι όλα τα παιδιά έχουν τις ίδιες ανάγκες ή ότι μία μορφή παιχνιδιού ταιριάζει σε όλους. Αναδεικνύει, όμως, την αξία της προσαρμοσμένης αλληλεπίδρασης, με σεβασμό στις δυνατότητες, στις προτιμήσεις και στον τρόπο επικοινωνίας κάθε παιδιού.
Δεν χρειάζεται να παίζουμε όλη μέρα
Ούτε ότι κάθε στιγμή της ημέρας πρέπει να αξιοποιείται για μάθηση. Τα παιδιά χρειάζονται και ελεύθερο παιχνίδι, χρόνο για ανεξάρτητη εξερεύνηση και ευκαιρίες να αναπτύσσουν τις δικές τους πρωτοβουλίες. Οι γονείς, από την άλλη, έχουν υποχρεώσεις, ανάγκες και περιορισμένο χρόνο. Η αξία της αλληλεπίδρασης δεν χρειάζεται να μετατραπεί σε πίεση για συνεχή απασχόληση του παιδιού. Μερικές στιγμές κοινής προσοχής μπορούν να ενταχθούν φυσικά στην καθημερινότητά μας.
Γιατί μερικές από τις πιο σημαντικές στιγμές μάθησης δεν μοιάζουν καθόλου με μάθημα. Μοιάζουν απλώς με παιχνίδι μαζί μας.
NEWSLETTER
Εγγραφείτε στο NewsLetter
Μετάβαση στο περιεχόμενο
