«Μαμά, πονάει η κοιλιά μου», μια φράση που σχεδόν κάθε γονιός έχει ακούσει. Μερικές φορές λίγο πριν φύγουμε για το σχολείο. Άλλες φορές το βράδυ, πριν από μια δύσκολη ημέρα. Και κάποιες φορές τόσο συχνά, που αρχίζουμε να αναρωτιόμαστε τι πραγματικά συμβαίνει.
Μήπως έφαγε κάτι που το πείραξε; Μήπως έχει κάποιο πρόβλημα υγείας; Ή μήπως το άγχος του εκφράζεται μέσα από το σώμα του; Οι επαναλαμβανόμενοι πόνοι στην κοιλιά ενός παιδιού μπορεί να συνδέονται όχι μόνο με το πεπτικό του σύστημα, αλλά και με όσα βιώνει στην καθημερινότητά του. Και το σχολείο μπορεί να παίζει σημαντικό ρόλο.
Ερευνητές εξέτασαν πρόσφατα τη σχέση ανάμεσα στον επαναλαμβανόμενο λειτουργικό κοιλιακό πόνο, τις σχολικές εμπειρίες και την ποιότητα ζωής εφήβων. Τα ευρήματα ανέδειξαν συσχετίσεις ανάμεσα στα κοιλιακά συμπτώματα και σε δυσκολίες που σχετίζονται με το σχολικό περιβάλλον, συμπεριλαμβανομένου του λεκτικού εκφοβισμού.
Αυτό δεν σημαίνει ότι ο σχολικός εκφοβισμός προκαλεί κάθε πόνο στην κοιλιά ούτε ότι μπορούμε να εξηγήσουμε ένα σωματικό σύμπτωμα αποκλειστικά μέσα από την ψυχολογία. Σημαίνει, όμως, ότι όταν ένα παιδί πονάει συχνά, αξίζει να εξετάζουμε ολόκληρη την εικόνα.
Ο πόνος είναι πραγματικός, ακόμη κι όταν δεν εντοπίζεται οργανική αιτία
Ένα από τα σημαντικότερα πράγματα που χρειάζεται να κατανοήσουμε είναι ότι ο λειτουργικός κοιλιακός πόνος δεν είναι φανταστικός. Το παιδί δεν προσποιείται απαραίτητα και δεν προσπαθεί απλώς να αποφύγει τις υποχρεώσεις του. Ο πόνος είναι πραγματικός, ακόμη κι όταν οι εξετάσεις δεν αναδεικνύουν κάποια συγκεκριμένη οργανική πάθηση.
Ο εγκέφαλος και το πεπτικό σύστημα επικοινωνούν συνεχώς μέσα από ένα πολύπλοκο δίκτυο νευρικών, ορμονικών και ανοσολογικών μηχανισμών. Γι’ αυτό και τα συναισθήματα, η ένταση και το στρες μπορούν να επηρεάσουν τη λειτουργία του εντέρου και την αντίληψη του πόνου. Αντίστοιχα, ένας επίμονος πόνος μπορεί να δημιουργήσει περισσότερο άγχος, διαμορφώνοντας έναν δύσκολο κύκλο.
Γιατί η κοιλιά μπορεί να πονάει περισσότερο πριν από το σχολείο;
Για ορισμένα παιδιά, το πρωινό ξύπνημα συνοδεύεται από ανησυχία. Ένα διαγώνισμα ή μια παρουσίαση μπροστά στην τάξη. Ή η αίσθηση ότι δεν μπορούν να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις του σχολείου. Ακόμη και μια δύσκολη σχέση με έναν συμμαθητή ή ο φόβος ότι θα γίνουν αντικείμενο κοροϊδίας. Όλα αυτά μπορεί να δημιουργούν συναισθηματική ένταση. Και για κάποια παιδιά, αυτή η ένταση εκδηλώνεται σωματικά. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι κάθε πρωινός κοιλιακός πόνος είναι αποτέλεσμα άγχους. Χρειάζεται πάντα να αποκλείονται ή να αντιμετωπίζονται κατάλληλα πιθανές ιατρικές αιτίες.
Πότε χρειάζεται να μας προβληματίσει; Ένας περιστασιακός πόνος στην κοιλιά είναι συχνός στην παιδική ηλικία. Όταν όμως τα επεισόδια επαναλαμβάνονται, επηρεάζουν τη φοίτηση, τον ύπνο ή τις καθημερινές δραστηριότητες, είναι σημαντικό να απευθυνθούμε στον παιδίατρο. Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται αν υπάρχουν συμπτώματα όπως ανεξήγητη απώλεια βάρους, αίμα στα κόπρανα, επίμονοι έμετοι, πυρετός, έντονος ή εντοπισμένος πόνος, αφυδάτωση ή διαταραχή της ανάπτυξης. Σε αυτές τις περιπτώσεις απαιτείται έγκαιρη ιατρική αξιολόγηση. Γιατί φυσικά η διερεύνηση του συναισθηματικού κόσμου του παιδιού δεν αντικαθιστά ποτέ την ιατρική φροντίδα.
Πώς μπορούμε να βοηθήσουμε το παιδί;
1. Παίρνουμε τον πόνο στα σοβαρά.
Αποφεύγουμε φράσεις όπως «δεν έχεις τίποτα» ή «το κάνεις για να μην πας σχολείο». Αντίθετα, μπορούμε να πούμε: «Βλέπω ότι πονάς. Θέλω να καταλάβουμε τι συμβαίνει».
2. Παρατηρούμε πότε εμφανίζεται.
Είναι συχνότερος πριν από το σχολείο; Τις Κυριακές το βράδυ; Πριν από εξετάσεις; Συμβαίνει και στις διακοπές; Οι παρατηρήσεις αυτές μπορούν να βοηθήσουν τόσο τον παιδίατρο όσο και εμάς να κατανοήσουμε καλύτερα την κατάσταση.
3. Ρωτάμε για τη σχολική ζωή χωρίς να ανακρίνουμε.
Αντί για «σε πειράζει κανείς στο σχολείο;», μπορούμε να ξεκινήσουμε με πιο ανοιχτές ερωτήσεις:
«Ποιο είναι το πιο δύσκολο κομμάτι της ημέρας σου;»
«Με ποιον περνάς συνήθως τα διαλείμματα;»
«Υπάρχει κάτι που θα ήθελες να αλλάξει στο σχολείο;»
4. Συνεργαζόμαστε με τους εκπαιδευτικούς.
Αν υπάρχουν ενδείξεις σχολικού άγχους, αποκλεισμού ή εκφοβισμού, είναι σημαντικό να αναζητήσουμε υποστήριξη από το σχολείο.
5. Δεν προσπαθούμε να εξαφανίσουμε αμέσως κάθε δυσάρεστο συναίσθημα.
Στόχος δεν είναι να διαβεβαιώνουμε διαρκώς το παιδί ότι δεν έχει τίποτα να φοβηθεί. Είναι να το βοηθήσουμε να αναγνωρίζει όσα αισθάνεται και να ξέρει ότι δεν χρειάζεται να τα διαχειριστεί μόνο του.
Μερικές φορές, το σώμα λέει όσα το παιδί δεν μπορεί να εκφράσει
Τα παιδιά δεν έχουν πάντοτε τις λέξεις για να περιγράψουν τι τους συμβαίνει. Μπορεί να μη γνωρίζουν ότι αυτό που αισθάνονται είναι άγχος. Μπορεί να ντρέπονται να μιλήσουν για μια δύσκολη σχέση. Ή μπορεί να μην έχουν συνδέσει ακόμη το σωματικό τους σύμπτωμα με μια συγκεκριμένη εμπειρία. Γι’ αυτό χρειάζεται να ακούμε και όσα δεν λέγονται. Όχι για να αναζητούμε πίσω από κάθε πόνο ένα κρυμμένο ψυχολογικό πρόβλημα. Αλλά για να θυμόμαστε ότι η σωματική και η συναισθηματική υγεία του παιδιού δεν λειτουργούν ανεξάρτητα.
Να θυμάστε λοιπόν ότι όταν ένα παιδί λέει «πονάει η κοιλιά μου», το πρώτο που χρειάζεται είναι να το πιστέψουμε. Και έπειτα να αναζητήσουμε, με φροντίδα και χωρίς βιαστικά συμπεράσματα, τι μπορεί να χρειάζεται.
NEWSLETTER
Εγγραφείτε στο NewsLetter
Μετάβαση στο περιεχόμενο
