Όταν ο έφηβος θυμώνει κι εμείς θυμώνουμε περισσότερο: Πώς σπάμε τον κύκλο της έντασης

Μια κουβέντα για το διάβασμα, μια διαφωνία για το κινητό ή μια απλή υπενθύμιση μπορεί μέσα σε λίγα λεπτά να μετατραπεί σε έντονο καβγά. Όλοι οι γονείς το έχουμε ζήσει και το ζούμε συχνά…

Γράφει η Εύη Σταθάτου, Certified Parent Coach

Γιατί συμβαίνει αυτό τόσο συχνά στην εφηβεία; Και πώς μπορούμε ως γονείς να διαχειριστούμε τη δική μας συναισθηματική αντίδραση, χωρίς να εγκαταλείπουμε τα όρια;

«Πόσες φορές πρέπει να σου πω να αφήσεις το κινητό;»

«Καλά, εντάξει, άσε με ήσυχο!»

«Μη μου μιλάς έτσι!»

«Εσύ άρχισες!»

Χρειάζονται λίγα μόνο δευτερόλεπτα… και μια καθημερινή διαφωνία έχει μετατραπεί σε σύγκρουση. Ο έφηβος ανεβάζει τον τόνο της φωνής του. Ο γονιός αισθάνεται ότι δεν τον σέβονται και αντιδρά ακόμη πιο έντονα. Και το αποτέλεσμα; Κανείς δεν ακούει πραγματικά τον άλλον! Αυτή η δυναμική είναι γνώριμη – θα έλεγα σχεδόν σε όλες – τις οικογένειες με εφήβους. Και το ενδιαφέρον είναι ότι συχνά το πρόβλημα δεν βρίσκεται μόνο στο αρχικό θέμα της διαφωνίας, αλλά στον τρόπο με τον οποίο οι συναισθηματικές αντιδράσεις του ενός επηρεάζουν τον άλλον.

Γιατί οι συγκρούσεις μπορεί να γίνονται τόσο έντονες στην εφηβεία;

Η εφηβεία είναι μια περίοδος σημαντικών αλλαγών. Ο έφηβος αναζητά μεγαλύτερη αυτονομία, διαμορφώνει την προσωπική του ταυτότητα και θέλει να έχει περισσότερο λόγο στις αποφάσεις που τον αφορούν. Ταυτόχρονα, οι εγκεφαλικές λειτουργίες που σχετίζονται με τον σχεδιασμό, την αξιολόγηση των συνεπειών και τη ρύθμιση της συμπεριφοράς συνεχίζουν να ωριμάζουν. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι έφηβοι αδυνατούν να ελέγξουν τα συναισθήματά τους. Σημαίνει ότι η διαχείριση μιας έντονης κατάστασης μπορεί να είναι πιο απαιτητική, ιδιαίτερα όταν συνυπάρχουν πίεση, κούραση, άγχος ή η αίσθηση ότι δεν τους καταλαβαίνουν.

Από την άλλη πλευρά, και οι γονείς έχουν τα δικά τους συναισθήματα. Μπορεί να είναι εξαντλημένοι από τη δουλειά, να ανησυχούν για το σχολείο ή τις επιλογές του παιδιού τους ή να αισθάνονται ότι χάνουν τον έλεγχο της καθημερινότητας. Όταν αυτές οι δύο πραγματικότητες συναντιούνται, μια μικρή διαφωνία μπορεί εύκολα να πάρει μεγαλύτερες διαστάσεις.

Ο κύκλος της έντασης

Ας δούμε ένα συνηθισμένο παράδειγμα. Ο γονιός ζητά από τον έφηβο να σταματήσει το παιχνίδι στον υπολογιστή και να ξεκινήσει το διάβασμα. Ο έφηβος απαντά απότομα.

Ο γονιός ερμηνεύει τον τόνο του ως ασέβεια και υψώνει τη φωνή. Ο έφηβος αισθάνεται ότι δέχεται επίθεση και αντιδρά ακόμη πιο έντονα.

Ο γονιός επιμένει, προσπαθώντας να επιβάλει το όριο. Και κάπως έτσι, η συζήτηση παύει να αφορά το διάβασμα. Πλέον αφορά το ποιος θα επικρατήσει.

Αυτή είναι μια συνηθισμένη μορφή κλιμάκωσης της σύγκρουσης. Δεν είναι απαραίτητα μια συνειδητή επιλογή κανενός από τους δύο.

Όταν  είμαστε συναισθηματικά φορτισμένοι, είναι δυσκολότερο να ακούσουμε, να σκεφτούμε εναλλακτικές λύσεις και να ανταποκριθούμε με ευελιξία.

Ο γονιός δεν χρειάζεται να κερδίζει πάντα τον καβγά!

Μια από τις πιο σημαντικές αλλαγές που μπορούμε να κάνουμε είναι να επαναπροσδιορίσουμε τον στόχο μας. Ο στόχος δεν είναι να αποδείξουμε ότι έχουμε δίκιο. Ούτε να εξασφαλίσουμε ότι ο έφηβος θα συμφωνήσει μαζί μας εκείνη τη στιγμή. Ο στόχος είναι να διατηρήσουμε την επικοινωνία και να αντιμετωπίσουμε το ζήτημα που προκάλεσε τη διαφωνία. Αυτό δεν σημαίνει ότι εγκαταλείπουμε το όριο. Σημαίνει ότι διαχωρίζουμε το όριο από την ένταση. Μπορούμε να παραμείνουμε σταθεροί σε μια απόφαση χωρίς να χρειάζεται να φωνάξουμε για να την υποστηρίξουμε.

Πέντε τρόποι να σπάσουμε τον κύκλο

1. Αναγνωρίζουμε πρώτα τη δική μας αντίδραση

Πριν απαντήσουμε, μπορούμε να παρατηρήσουμε τι συμβαίνει μέσα μας. Σφίγγουμε το σώμα μας; Ανεβαίνει ο τόνος της φωνής μας; Αισθανόμαστε την ανάγκη να απαντήσουμε αμέσως; Αυτά μπορεί να είναι σημάδια ότι η ένταση αυξάνεται. Μια μικρή παύση μπορεί να μας βοηθήσει να επιλέξουμε την επόμενη αντίδρασή μας.

2. Δεν προσπαθούμε να λύσουμε τα πάντα πάνω στον θυμό

Όταν η συζήτηση έχει ξεφύγει, μπορούμε να πούμε: «Βλέπω ότι είμαστε και οι δύο πολύ εκνευρισμένοι. Θα κάνουμε ένα μικρό διάλειμμα και θα το συζητήσουμε ξανά». Το διάλειμμα δεν πρέπει να χρησιμοποιείται ως τιμωρία ή ως τρόπος αποφυγής του θέματος. Είναι μια ευκαιρία να επιστρέψουμε στη συζήτηση όταν μπορούμε να ακούσουμε καλύτερα ο ένας τον άλλον.

3. Αναγνωρίζουμε το συναίσθημα χωρίς να αποδεχόμαστε κάθε συμπεριφορά

Μπορούμε να πούμε: «Καταλαβαίνω ότι θυμώνεις επειδή θέλεις να συνεχίσεις το παιχνίδι. Το όριο, όμως, παραμένει». Έτσι δείχνουμε ότι το συναίσθημα του παιδιού είναι αποδεκτό, χωρίς να σημαίνει ότι όλες οι συμπεριφορές ή οι επιλογές του είναι κατάλληλες.

4. Αποφεύγουμε τις γενικεύσεις

Φράσεις όπως «Πάντα έτσι κάνεις» ή «Ποτέ δεν ακούς» μπορούν να μετατρέψουν μια συγκεκριμένη διαφωνία σε συνολική κριτική του παιδιού. Είναι προτιμότερο να εστιάζουμε σε αυτό που συμβαίνει τώρα. «Είχαμε συμφωνήσει να σταματήσεις στις οκτώ και θέλω να βρούμε έναν τρόπο να τηρούμε αυτή τη συμφωνία».

5. Επιστρέφουμε στη σχέση μετά τη σύγκρουση

Ακόμη και όταν ένας καβγάς δεν εξελιχθεί όπως θα θέλαμε, υπάρχει η δυνατότητα επανόρθωσης.

Ένας γονιός μπορεί να πει: «Πριν σου μίλησα πιο απότομα απ’ όσο ήθελα. Δεν ήταν σωστός ο τρόπος μου. Θέλω να ξανασυζητήσουμε αυτό που συνέβη». Η αναγνώριση ενός λάθους δεν ακυρώνει τη γονεϊκή ευθύνη. Αντίθετα, προσφέρει ένα παράδειγμα ανάληψης ευθύνης και διαχείρισης της σύγκρουσης.

Τι γίνεται όταν ο έφηβος συνεχίζει να θυμώνει;

Δεν μπορούμε να ελέγξουμε το συναίσθημα του παιδιού μας. Ακόμη και αν μιλήσουμε ήρεμα, ο έφηβος μπορεί να συνεχίσει να είναι θυμωμένος. Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι η προσέγγισή μας απέτυχε. Η δική μας συναισθηματική ρύθμιση δεν αποτελεί εγγύηση ότι το παιδί θα ηρεμήσει αμέσως. Μπορεί, όμως, να μειώσει την πιθανότητα να προσθέσουμε περισσότερη ένταση σε μια ήδη δύσκολη κατάσταση. Αν οι συγκρούσεις γίνονται συχνά επιθετικές, περιλαμβάνουν απειλές ή επηρεάζουν σοβαρά την οικογενειακή λειτουργικότητα, χρειάζεται υποστήριξη από κατάλληλο επαγγελματία ψυχικής υγείας.

Η σύνδεση δεν χτίζεται μόνο στις ήρεμες στιγμές

Η σχέση γονιού και εφήβου δεν χαρακτηρίζεται από την απουσία διαφωνιών. Οι συγκρούσεις είναι μέρος της οικογενειακής ζωής και της αναζήτησης μεγαλύτερης αυτονομίας. Σημασία έχει ο τρόπος με τον οποίο τις διαχειριζόμαστε και η δυνατότητα να ξαναβρίσκουμε την επικοινωνία μετά από μια δύσκολη στιγμή. Δεν θα καταφέρνουμε πάντα να παραμένουμε ήρεμοι. Μπορούμε όμως να εξασκούμαστε στο να αναγνωρίζουμε πότε παρασυρόμαστε από την ένταση και να επιλέγουμε έναν διαφορετικό τρόπο αντίδρασης.

Γιατί όταν ο έφηβος χάνει την ψυχραιμία του, δεν χρειάζεται να τη χάσουμε κι εμείς για να του δείξουμε ότι το όριο παραμένει.

Σας φιλώ, 

Εύη