Χαμηλή αυτοεκτίμηση στα παιδιά: Σημάδια που δεν πρέπει να αγνοούμε

Η χαμηλή αυτοεκτίμηση στα παιδιά δεν είναι έμφυτη, αλλά διαμορφώνεται μέσα από τις πρώιμες σχέσεις με τους γονείς και κυρίως μέσα από τον τρόπο με τον οποίο αυτοί ανταποκρίνονται στα λάθη και τις δυσκολίες του παιδιού.

Γράφει η Νίκη Τόλια, Ψυχολόγος

Όταν ένα παιδί μεγαλώνει σε ένα περιβάλλον κατανόησης, αποδοχής και συναισθηματικής ασφάλειας, μαθαίνει να αντιλαμβάνεται τα λάθη ως μέρος της μάθησης και όχι ως ένδειξη προσωπικής ανεπάρκειας (Siegel & Hartzell, 2004). Αντίθετα, η συστηματική γονεϊκή επίκριση μπορεί να λειτουργήσει ως καθοριστικός παράγοντας για την ανάπτυξη χαμηλής αυτοεκτίμησης.
Για παράδειγμα, όταν ένα παιδί φέρνει έναν χαμηλό βαθμό στο σχολείο και ο γονέας αντιδρά με φράσεις όπως «συνεχώς αποτυγχάνεις» ή «δεν προσπαθείς αρκετά», το μήνυμα που λαμβάνει δεν αφορά μόνο τη συγκεκριμένη επίδοση, αλλά την ίδια του την αξία. Με την επανάληψη τέτοιων επικριτικών σχολίων, το παιδί αρχίζει να εσωτερικεύει την ιδέα ότι η αποτυχία ισοδυναμεί με προσωπική ανεπάρκεια, γεγονός που υπονομεύει σταδιακά την αυτοεκτίμησή του (Siegel & Hartzell, 2004).

Η νευροεπιστήμη εξηγεί αυτόν τον μηχανισμό μέσα από την έννοια της νευροπλαστικότητας, δηλαδή την ικανότητα του εγκεφάλου να δημιουργεί συνεχώς νευρωνικές συνάψεις. Ο εγκέφαλος του παιδιού διαμορφώνεται συνεχώς από τις εμπειρίες και τις συναισθηματικές αλληλεπιδράσεις με τους σημαντικούς ενήλικες. Όταν η εμπειρία του λάθους συνδέεται επανειλημμένα με επίκριση και απόρριψη, δημιουργούνται νευρωνικά μονοπάτια που συνδέουν το λάθος με την αίσθηση «δεν αξίζω» (Siegel & Hartzell, 2004). Έτσι, ακόμη και σε νέες καταστάσεις, το παιδί αναμένει αποτυχία και κριτική, γεγονός που ενισχύει τη χαμηλή αυτοεκτίμηση. Ως αποτέλεσμα το παιδί που εσωτερικεύει αυτό το μοτίβο συχνά εμφανίζει συμπεριφορές που λειτουργούν ως προειδοποιητικά σημάδια.

Σύμφωνα με την American Academy of Pediatrics, η αποφυγή νέων δραστηριοτήτων, η εύκολη εγκατάλειψη της προσπάθειας και η κοινωνική απόσυρση αποτελούν συχνές ενδείξεις χαμηλής αυτοεκτίμησης (Healthy Children.org, n.d.). Ένα παιδί που φοβάται ότι θα επικριθεί ξανά, προτιμά να μην προσπαθήσει καθόλου, ώστε να προστατευτεί από την αποτυχία.
Παρόμοια ερευνητικά ευρήματα αναφέρουν ότι τα παιδιά με χαμηλή αυτοεκτίμηση συχνά φοβούνται την αποτυχία, αποφεύγουν νέες εμπειρίες και μπορεί να εμφανίζουν έντονη ευαισθησία στην κριτική ή να μιλούν υποτιμητικά για τους ίδιους, όπως «δεν είμαι καλός σε τίποτα» (As They Grow, 2023).
Συνεπώς, η επίμονη αυτοαμφισβήτηση, η αποφυγή συμμετοχής σε νέες δραστηριότητες και οι δυσκολίες στις φιλικές σχέσεις, που οδηγούν το παιδί να μην έχει φίλους ή να μένει συχνά μόνο του, αποτελούν σημαντικά σημάδια χαμηλής αυτοεκτίμησης που δεν πρέπει να αγνοούνται (Healthy Children.org, & As They Grow, 2023). Η έγκαιρη αναγνώρισή τους, δίνει τη δυνατότητα στους γονείς να επανεξετάσουν τον τρόπο με τον οποίο σχολιάζουν τα λάθη του παιδιού και να ενισχύσουν ένα υποστηρικτικό πλαίσιο που προάγει την αυτοπεποίθηση αντί να τη διαβρώνει.

Βιβλιογραφία

As They Grow. (2023). 18 signs of low self-esteem in a child and how to help. https://www.astheygrow.co.uk

HealthyChildren.org. (n.d.). Signs of low self-esteem in children & teens. American Academy of Pediatrics. https://www.healthychildren.org

Siegel, D. J., & Hartzell, M. (2004). Όταν οι γονείς ήταν… παιδιά: Οι νευροεπιστήμες του εγκεφάλου αποκαλύπτουν την καταγωγή της γονεϊκής συμπεριφοράς (Ελλ. έκδ. Αθήνα: Θυμάρι).

Σχολείο Για γονείς: Το δώρο στον εαυτό σου για να γίνεις καλύτερος γονιός για τα παιδιά σου

Τα online μαθήματα σε καθοδηγούν βήμα-βήμα στο τι να κάνεις και τι να πεις κατά τη διάρκεια ξεσπασμάτων και συγκρούσεων, τόσο στο σπίτι όσο και δημόσια και που θα σε κάνουν να νιώθεις προετοιμασμένος/η, ακόμα και στις πιο δύσκολες στιγμές.

Θα το βρείτε εδώ