Όταν ένας γονιός χάνει τη δουλειά του, μία από τις πρώτες σκέψεις είναι συχνά: «Να μην καταλάβουν τίποτα τα παιδιά». Προσπαθούμε να συνεχίσουμε κανονικά. Δεν συζητάμε τα οικονομικά μπροστά τους. Χαμηλώνουμε τη φωνή όταν μιλάμε με τον σύντροφό μας. Αποφεύγουμε να τους πούμε ότι κάτι μας ανησυχεί.
Γιατί θέλουμε να τα προστατεύσουμε. Μόνο που τα παιδιά —και ιδιαίτερα οι έφηβοι— μπορεί να μη γνωρίζουν τι ακριβώς συμβαίνει στον τραπεζικό μας λογαριασμό, καταλαβαίνουν όμως ότι κάτι έχει αλλάξει μέσα στο σπίτι. Την ένταση. Την ανησυχία. Τη διαφορετική διάθεση του γονιού. Τους καβγάδες. Τις συζητήσεις που σταματούν όταν μπαίνουν στο δωμάτιο. Ίσως και το «αυτόν τον μήνα καλύτερα να μην το πάρουμε».
Και μια μεγάλη αμερικανική μελέτη δείχνει ότι η απώλεια εργασίας ενός γονιού μπορεί να συνδέεται με την ψυχική υγεία του παιδιού ακόμη και ένα ή δύο χρόνια αργότερα.
Σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη, έναν χρόνο μετά την απώλεια της εργασίας του γονιού, τα παιδιά εμφάνιζαν κατά μέσο όρο περισσότερα:
Και κάποιες από τις συσχετίσεις παρέμεναν ακόμη και δύο χρόνια αργότερα, ιδιαίτερα για την απόσυρση/καταθλιπτική συμπτωματολογία, την επιθετική συμπεριφορά και τα συμπτώματα μανίας.
Δεν σημαίνει ότι η ανεργία του γονιού «προκαλεί» κατάθλιψη στο παιδί. Φυσικά υπάρχουν πολλοί άλλοι παράγοντες που μπορεί να μεσολαβούν, όπως πόσο καιρό έμεινε άνεργος ο γονιός, αν η οικογένεια είχε άλλες πηγές εισοδήματος, αν έλαβε οικονομική υποστήριξη ή ακόμη αν τη δουλειά του έχασε η μητέρα ή ο πατέρας. Άρα δεν μιλάμε για μια αναπόφευκτη συνέπεια. Μιλάμε για έναν παράγοντα οικογενειακού στρες που αξίζει να προσέξουμε.
Γιατί η απώλεια μιας δουλειάς μπορεί να επηρεάσει τόσο ολόκληρη την οικογένεια;
Γιατί η δουλειά δεν είναι μόνο εισόδημα. Η απώλειά της μπορεί να φέρει οικονομική ανασφάλεια, άγχος, αλλαγές στην καθημερινότητα, ένταση ανάμεσα στους γονείς και ανατροπή στην αίσθηση σταθερότητας της οικογένειας. Ένας γονιός που βρίσκεται ο ίδιος σε έντονο στρες μπορεί επίσης —χωρίς να το θέλει— να έχει λιγότερη συναισθηματική διαθεσιμότητα, περισσότερη ευερεθιστότητα ή λιγότερη υπομονή. Και το παιδί δεν χρειάζεται να γνωρίζει πόσα χρήματα υπάρχουν στον λογαριασμό για να αντιληφθεί όλα αυτά.
Τα παιδιά διαβάζουν το συναισθηματικό κλίμα του σπιτιού πολύ πριν καταλάβουν τα οικονομικά του.
Να του το πούμε λοιπόν;
Στις περισσότερες περιπτώσεις, ναι — με τρόπο κατάλληλο για την ηλικία του. Το ζητούμενο δεν είναι να μεταφέρουμε στο παιδί το βάρος των οικονομικών μας προβλημάτων. Ένα παιδί δεν χρειάζεται να γνωρίζει δάνεια, χρέη, αποζημιώσεις ή πόσο ακριβώς έχει μειωθεί το οικογενειακό εισόδημα. Χρειάζεται όμως μια αληθινή και ασφαλή εξήγηση για την αλλαγή που ήδη βλέπει.
Σε ένα μεγαλύτερο παιδί ή έναν έφηβο μπορούμε να πούμε:
«Ο μπαμπάς/η μαμά σταμάτησε αυτή τη δουλειά και αυτή την περίοδο ψάχνει για καινούργια. Αυτό σημαίνει ότι για λίγο θα χρειαστεί να προσέχουμε περισσότερο κάποια έξοδα. Είναι ένα θέμα που χειριζόμαστε εμείς οι μεγάλοι και δεν χρειάζεται να το λύσεις εσύ.»
Οι γονείς συχνά κρύβουμε μια δυσκολία πιστεύοντας ότι έτσι προστατεύουμε τα παιδιά. Αλλά όταν ένα παιδί αντιλαμβάνεται ότι κάτι συμβαίνει χωρίς να γνωρίζει τι, μπορεί να συμπληρώσει μόνο του τα κενά.
Και το σενάριο που θα δημιουργήσει μπορεί να είναι χειρότερο από την πραγματικότητα.
«Θα χάσουμε το σπίτι μας;»
«Δεν έχουμε καθόλου χρήματα;»
«Οι γονείς μου τσακώνονται εξαιτίας μου;»
«Μήπως δεν πρέπει να ζητάω τίποτα;»
«Πρέπει να βοηθήσω εγώ;»
Γι’ αυτό η ηλικιακά κατάλληλη ειλικρίνεια μπορεί να είναι πιο καθησυχαστική από μια προσπάθεια να προσποιούμαστε ότι δεν συμβαίνει τίποτα.
Το παιδί δεν χρειάζεται να ακούσει το «μην ανησυχείς, όλα θα πάνε τέλεια». Γιατί ίσως ούτε εμείς γνωρίζουμε πότε θα βρεθεί η επόμενη δουλειά. Μπορούμε όμως να του μεταφέρουμε ότι δεν ξέρουμε ακόμη ακριβώς πότε θα λυθεί, αλλά έχουμε σχέδιο και το αντιμετωπίζουμε.
Αυτό είναι διαφορετικό από την ψεύτικη διαβεβαίωση. Δεν του υποσχόμαστε ότι τίποτα δεν θα αλλάξει. Του λέμε ότι οι μεγάλοι εξακολουθούν να κρατούν το τιμόνι.
Σε περιόδους μεγάλης οικογενειακής αλλαγής, οι μικρές προβλέψιμες συνήθειες αποκτούν μεγαλύτερη σημασία. Το σχολείο. Το βραδινό φαγητό. Η προπόνηση. Η ώρα ύπνου. Μια βόλτα μαζί. Η Κυριακή στο σπίτι. Δεν χρειάζεται να διατηρηθούν όλα όπως πριν — κάτι τέτοιο μπορεί να μην είναι οικονομικά ή πρακτικά δυνατό. Αλλά ό,τι μπορεί να παραμείνει σταθερό μεταφέρει στο παιδί ένα πολύ σημαντικό μήνυμα: «Κάτι άλλαξε στη ζωή μας. Δεν άλλαξαν όμως όλα.»
Προσέχουμε τις αλλαγές στη συμπεριφορά του
Μπορεί να δούμε μεγαλύτερη απόσυρση, δυσκολίες στον ύπνο, έντονο εκνευρισμό, επιθετικότητα, αλλαγές στις φιλίες ή στη συμπεριφορά. Μια μεμονωμένη δύσκολη εβδομάδα φυσικά δεν σημαίνει ότι υπάρχει ψυχικό πρόβλημα. Αν όμως μια σημαντική αλλαγή στη διάθεση, στον ύπνο ή στη συμπεριφορά επιμένει ή επηρεάζει την καθημερινότητα του παιδιού, αξίζει να συζητηθεί με παιδίατρο ή επαγγελματία ψυχικής υγείας.
Τα παιδιά δεν χρειάζονται γονείς χωρίς προβλήματα
Δεν μπορούμε να προστατεύσουμε τα παιδιά μας από κάθε οικονομική δυσκολία, απώλεια δουλειάς ή απρόβλεπτη αλλαγή. Και δεν χρειάζεται. Αυτό που μπορούμε να κάνουμε είναι να μην τα αφήνουμε μόνα τους να ερμηνεύουν όσα συμβαίνουν γύρω τους. Να τους δίνουμε την αλήθεια που μπορούν να αντέξουν. Να μην τους δίνουμε ευθύνες που ανήκουν στους ενήλικες. Και κυρίως να τους μεταφέρουμε ότι, ακόμη και όταν εμείς δεν έχουμε όλες τις απαντήσεις, παραμένουμε οι ενήλικες που φροντίζουν την οικογένεια.
NEWSLETTER
Εγγραφείτε στο NewsLetter
Μετάβαση στο περιεχόμενο
