Μια νέα επιστημονική μελέτη εξετάζει πώς το παρατεταμένο στρες μπορεί να επηρεάζει τους βιολογικούς μηχανισμούς του πλακούντα και την ανάπτυξη του εμβρύου. Και μας υπενθυμίζει γιατί η ψυχική υγεία της εγκύου αξίζει την ίδια προσοχή με τη σωματική της υγεία.
«Μην αγχώνεσαι, κάνει κακό στο μωρό». Είναι μια φράση που πολλές γυναίκες ακούν κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης. Συνήθως λέγεται με καλή πρόθεση. Μόνο που συχνά καταφέρνει ακριβώς το αντίθετο: προσθέτει περισσότερο άγχος σε μια περίοδο που ήδη συνοδεύεται από πολλές αλλαγές και αβεβαιότητες.
Γιατί η εγκυμοσύνη δεν είναι μια περίοδος απαλλαγμένη από στρες. Υπάρχουν οι ιατρικές εξετάσεις, οι ορμονικές αλλαγές, οι επαγγελματικές υποχρεώσεις, οι οικονομικές ανησυχίες, οι οικογενειακές απαιτήσεις και, φυσικά, οι σκέψεις για τη ζωή που πρόκειται να αλλάξει. Και όλα αυτά αποτελούν μέρος της πραγματικότητας πολλών γυναικών.
Ωστόσο, μια νέα επιστημονική έρευνα εξετάζει μια σημαντική διάσταση: τι μπορεί να συμβαίνει στον πλακούντα όταν η μητέρα βιώνει παρατεταμένο ή χρόνιο στρες;
Τι έδειξε η νέα έρευνα
Η ερευνητική εργασία εξέτασε βιολογικούς μηχανισμούς που ενδέχεται να συνδέουν το στρες κατά την εγκυμοσύνη με τη λειτουργία του πλακούντα. Τα ευρήματα υποδεικνύουν ότι το παρατεταμένο στρες ενδέχεται να σχετίζεται με μεταβολές σε συγκεκριμένες κυτταρικές και μοριακές διεργασίες του πλακούντα.
Ο πλακούντας δεν είναι απλώς ένα όργανο που μεταφέρει θρεπτικά συστατικά
Όταν σκεφτόμαστε τον πλακούντα, συνήθως τον συνδέουμε με την παροχή οξυγόνου και θρεπτικών συστατικών στο έμβρυο. Όμως ο ρόλος του είναι πολύ πιο σύνθετος. Ο πλακούντας λειτουργεί ως ένα δυναμικό όργανο επικοινωνίας ανάμεσα στον οργανισμό της μητέρας και στο αναπτυσσόμενο μωρό. Συμμετέχει στη μεταφορά ουσιών, στην παραγωγή ορμονών, στη ρύθμιση ανοσολογικών διεργασιών και στην προστασία του εμβρύου από ορισμένες επιδράσεις του εξωτερικού περιβάλλοντος. Δεν αποτελεί ένα απόλυτο φράγμα, αλλά ένα σύνθετο σύστημα που ανταποκρίνεται σε μεταβολές του μητρικού οργανισμού. Γι’ αυτό και οι επιστήμονες ενδιαφέρονται όλο και περισσότερο για το πώς παράγοντες όπως η διατροφή, οι φλεγμονώδεις διεργασίες, οι περιβαλλοντικές εκθέσεις και το χρόνιο στρες μπορεί να επηρεάζουν τη λειτουργία του.
Πώς συνδέεται το στρες με την εγκυμοσύνη;
Όταν βιώνουμε μια στρεσογόνο κατάσταση, ενεργοποιούνται φυσιολογικοί μηχανισμοί του οργανισμού που μας βοηθούν να ανταποκριθούμε. Ένας από αυτούς συμμετέχει στη ρύθμιση της κορτιζόλης. Η κορτιζόλη είναι μια ορμόνη με πολλές φυσιολογικές λειτουργίες και τα επίπεδά της μεταβάλλονται φυσιολογικά κατά την εγκυμοσύνη. Ο πλακούντας διαθέτει μηχανισμούς που ρυθμίζουν την έκθεση του εμβρύου σε ορισμένες ορμόνες του στρες.
Οι ερευνητές εξετάζουν αν, σε συνθήκες παρατεταμένης επιβάρυνσης, κάποιες από αυτές τις διαδικασίες μπορεί να τροποποιούνται. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε δύσκολη ημέρα ή κάθε στιγμή έντασης φτάνει με τον ίδιο τρόπο στο έμβρυο. Ο ανθρώπινος οργανισμός διαθέτει πολύπλοκους μηχανισμούς προσαρμογής και προστασίας.
Άλλο το καθημερινό άγχος και άλλο το χρόνιο, έντονο στρες
Είναι σημαντικό να ξεχωρίσουμε δύο καταστάσεις που συχνά συγχέονται. Το καθημερινό στρες μπορεί να περιλαμβάνει την ανησυχία για μια εξέταση, μια δύσκολη ημέρα στη δουλειά ή μια διαφωνία στο σπίτι. Το χρόνιο στρες, αντίθετα, μπορεί να αφορά παρατεταμένες συνθήκες πίεσης, οικονομική ανασφάλεια, έλλειψη υποστήριξης, σοβαρές οικογενειακές δυσκολίες ή διαρκή αίσθηση απειλής. Οι δύο εμπειρίες δεν είναι ισοδύναμες. Ούτε μπορούμε να υποθέσουμε ότι επηρεάζουν όλες τις εγκύους με τον ίδιο τρόπο.
Η διάρκεια, η ένταση, οι διαθέσιμοι πόροι υποστήριξης και πολλοί ακόμη παράγοντες μπορούν να επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο ανταποκρίνεται ο οργανισμός. Και γι’ αυτό είναι επιστημονικά λανθασμένο να μετατρέπουμε κάθε εύρημα για το στρες σε μια γενική προειδοποίηση προς όλες τις εγκύους.
Η ψυχική υγεία της εγκύου δεν είναι αποκλειστικά δική της ευθύνη
Όταν μιλάμε για το στρες στην εγκυμοσύνη, συχνά καταλήγουμε να δίνουμε οδηγίες αποκλειστικά στη γυναίκα. Να χαλαρώσει. Να σκέφτεται θετικά. Να μην ανησυχεί. Να κοιμάται καλύτερα. Να κάνει διαλογισμό. Όμως δεν μπορούμε να αντιμετωπίσουμε όλες τις μορφές στρες με μερικές ασκήσεις αναπνοής.
Μια γυναίκα που αντιμετωπίζει οικονομικές δυσκολίες δεν χρειάζεται απλώς να της πούμε να χαλαρώσει. Μια έγκυος που εργάζεται σε εξαντλητικές συνθήκες χρειάζεται ουσιαστική υποστήριξη. Μια γυναίκα που βιώνει έντονο άγχος ή κατάθλιψη χρειάζεται πρόσβαση σε κατάλληλη φροντίδα ψυχικής υγείας. Και μια μητέρα που έχει ήδη παιδιά και προσπαθεί να ανταποκριθεί σε πολλαπλές απαιτήσεις χρειάζεται βοήθεια, όχι περισσότερες προσδοκίες.
Η προστασία της ψυχικής υγείας στην εγκυμοσύνη δεν μπορεί να αποτελεί ακόμη μία υποχρέωση που αναθέτουμε αποκλειστικά στην ίδια τη γυναίκα.
Τι μπορούν να κάνουν οι μέλλουσες μητέρες;
Δεν υπάρχει ένας τρόπος να εξαφανίσουμε το στρες από τη ζωή μας. Υπάρχουν, όμως, πρακτικές που μπορούν να βοηθήσουν στη διαχείρισή του.
Να μιλούν ανοιχτά για όσα τις απασχολούν. Ο γυναικολόγος ή η μαία μπορούν να αποτελέσουν ένα πρώτο σημείο επικοινωνίας, ιδιαίτερα όταν το άγχος επηρεάζει τον ύπνο, τη διάθεση ή την καθημερινότητα.
Να αναζητούν ουσιαστική υποστήριξη. Από τον σύντροφο, την οικογένεια, τους φίλους ή επαγγελματίες ψυχικής υγείας.
Να προστατεύουν, όσο είναι εφικτό, τον χρόνο ανάπαυσης. Ο επαρκής ύπνος και η ξεκούραση είναι σημαντικά στοιχεία της γενικής υγείας.
Να επιλέγουν ήπιες δραστηριότητες που τους προσφέρουν ευεξία. Η σωματική δραστηριότητα, όταν είναι κατάλληλη για την εγκυμοσύνη και έχει εγκριθεί από τον επαγγελματία υγείας, μπορεί να συμβάλει στη συνολική ευεξία.
Να ζητούν βοήθεια όταν το άγχος γίνεται επίμονο ή δυσβάσταχτο. Η ψυχολογική υποστήριξη στην εγκυμοσύνη είναι μέρος της φροντίδας υγείας και όχι ένδειξη αδυναμίας.
Η φροντίδα μιας εγκύου δεν σημαίνει να της ζητάμε να μην αγχώνεται. Σημαίνει να φροντίζουμε ώστε να μη χρειάζεται να αντιμετωπίζει μόνη της όλα όσα την αγχώνουν.
NEWSLETTER
Εγγραφείτε στο NewsLetter
Μετάβαση στο περιεχόμενο
