Αδέρφια και ζήλια: Γιατί συγκρούονται και πώς μπορούμε να βοηθήσουμε

Η ζήλια ανάμεσα στα αδέρφια αποτελεί ένα συχνό και αναμενόμενο φαινόμενο στην οικογενειακή ζωή. Εμφανίζεται όταν ένα παιδί βιώνει την αίσθηση ότι η αγάπη, η φροντίδα ή η συναισθηματική διαθεσιμότητα των γονέων απειλούνται από την παρουσία ενός άλλου παιδιού.

Γράφει η Νίκη Τόλια, Ψυχολόγος

Από την οπτική της Προσωποκεντρικής ψυχοθεραπευτικής προσέγγισης του Carl Rogers, η ζήλια δεν θεωρείται παθολογικό συναίσθημα, αλλά μια αυθεντική έκφραση εσωτερικής ανάγκης για ασφάλεια, αποδοχή και αναγνώριση (Joseph, 2025).

Σύγχρονες έρευνες δείχνουν ότι η ζήλια ανάμεσα στα αδέρφια ενισχύεται όταν τα παιδιά αισθάνονται ότι οι γονείς έχουν διαφορετικές προσδοκίες από αυτά, όταν δηλαδή αντιλαμβάνονται ότι δεν αντιμετωπίζονται με τον ίδιο τρόπο. Ιδιαίτερα, όταν σε ένα παιδί αποδίδεται σταθερά ο ρόλος του «μεγάλου» ή του υπεύθυνου, συχνά καλλιεργείται η προσδοκία ότι χρειάζεται λιγότερη φροντίδα. Η προσοχή των γονέων στρέφεται τότε ευκολότερα προς το παιδί που θεωρείται πιο ευάλωτο ή που αντιμετωπίζει αυξημένες δυσκολίες, χωρίς να αναγνωρίζεται πάντα η συναισθηματική ανάγκη εκείνου που καλείται να είναι «δυνατό».

Σε περιπτώσεις, για παράδειγμα, όπου το ένα παιδί αντιμετωπίζει μαθησιακές δυσκολίες και χρειάζεται περισσότερο χρόνο μελέτης και στενότερη παρουσία του γονέα, ιδιαίτερα στα πρώτα χρόνια της σχολικής φοίτησης, η γονεϊκή διαθεσιμότητα κατανέμεται αναγκαστικά άνισα. Το άλλο παιδί που συχνά λαμβάνει το μήνυμα ότι μπορεί να τα καταφέρει μόνο του ή ότι οι ανάγκες του μπορούν να περιμένουν, πιθανών να βιώνει σιωπηλά συναισθήματα αδικίας και ζήλιας, τα οποία δεν εκφράζονται ανοιχτά. Σε αυτό το πλαίσιο, η ζήλια δεν στρέφεται πραγματικά προς το αδερφάκι, αλλά εκφράζει τον φόβο απώλειας της συναισθηματικής σύνδεσης με τον γονέα και την ανάγκη του παιδιού να διασφαλίσει τη θέση του μέσα στην οικογένεια (Qian et al., 2024).

Ο Carl Rogers υποστήριξε ότι κάθε άνθρωπος διαθέτει μια έμφυτη τάση προς την ανάπτυξη, η οποία μπορεί να εκδηλωθεί όταν το άτομο βρίσκεται σε ένα περιβάλλον συναισθηματικής αποδοχής και κατανόησης (Joseph, 2025). Όταν τα παιδιά μεγαλώνουν σε οικογενειακό πλαίσιο όπου τα συναισθήματά τους αναγνωρίζονται και γίνονται αποδεκτά χωρίς κριτική, μπορούν να επεξεργαστούν τη ζήλια τους με πιο λειτουργικό τρόπο. Αντίθετα, όταν ο γονιός δεν αναγνωρίζει τη ζήλια και τη μειώνει με φράσεις όπως «δεν υπάρχει λόγος να ζηλεύεις», το παιδί παίρνει το μήνυμα ότι αυτό που νιώθει δεν είναι αποδεκτό ή δεν έχει σημασία. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα σταδιακά να δυσκολεύεται να καταλάβει και να εμπιστευτεί το συναίσθημα του, οπότε δεν μαθαίνει να το εκφράζει με λόγια και να ζητά αυτό που χρειάζεται με πιο άμεσο τρόπο. Έτσι, η ζήλια δεν μειώνεται πραγματικά, αλλά συχνά μετατρέπεται σε θυμό ή ανταγωνισμό, και εκδηλώνεται πιο εύκολα μέσα από ένταση και συγκρούσεις με τα αδέρφια του.

Σημαντικός προστατευτικός παράγοντας είναι το παιδί να αισθάνεται ότι έχει μια σταθερή και ξεχωριστή θέση στη σχέση του με τον γονέα. Μικρές αλλά ποιοτικές στιγμές αποκλειστικού χρόνου, ακόμη και αν είναι σύντομες, μπορούν να μειώσουν την ανάγκη του παιδιού να διεκδικεί την προσοχή μέσα από συγκρούσεις ή εκδηλώσεις ζήλιας. Με αυτόν τον τρόπο ενισχύεται το αίσθημα ασφάλειας και προσωπικής αξίας, με αποτέλεσμα η ζήλια να εκδηλώνεται πιο ήπια και να περιορίζεται.

Βιβλιογραφικές αναφορές
Joseph, S. A. (2025). The humanistic psychology of Carl Rogers: Understanding the person-centered approach. Oxford University Press.
Qian, G., Li, R., Qu, F., Yu, A., & Guo, X. (2024). The relationship between parental role expectations and sibling jealousy: The mediating effect of first-born children’s role cognition. Current Psychology, 43, 2136–2143. https://doi.org/10.1007/s12144-023-04478-4