Άγχος στα παιδιά: Πότε είναι φυσιολογικό και πότε χρειάζεται προσοχή

Ένα παιδί που αγχώνεται δεν σημαίνει απαραίτητα ότι κάτι πάει λάθος. Μερικές φορές το άγχος είναι απλώς ένας τρόπος του παιδικού οργανισμού να πει: «προσπαθώ να προσαρμοστώ». Σε πολλές περιπτώσεις λειτουργεί ως μια φυσιολογική, προσαρμοστική αντίδραση σε κάτι νέο ή απαιτητικό, όπως η πρώτη ημέρα στο σχολείο ή μια αλλαγή περιβάλλοντος.

Γράφει η Νίκη Τόλια, Ψυχολόγος

Τότε συνήθως έχει σαφή αφορμή, είναι προσωρινό και μειώνεται όσο το παιδί εξοικειώνεται και νιώθει μεγαλύτερη ασφάλεια. Χρειάζεται προσοχή όταν το άγχος γίνεται έντονο, επίμονο ή δυσανάλογο και αρχίζει να επηρεάζει την καθημερινότητα για μεγάλο χρονικό διάστημα. Μπορεί να εμφανίζεται με συστηματική άρνηση για σχολείο, δυσκολίες ύπνου, πονοκεφάλους ή ανάγκη συνεχούς διαβεβαίωσης. Στην πραγματικότητα, η βασική διαφορά δεν είναι αν το παιδί αγχώνεται, αλλά αν το άγχος το εμποδίζει να λειτουργήσει φυσιολογικά στο σχολείο, στη ρουτίνα του, και στη κοινωνική του ζωή.

Σε μια σχετικά πρόσφατη έρευνα, οι Nash, Leota και Tran (2021) έδειξαν ότι όσο αυξάνεται το άγχος, τόσο περισσότερο οι άνθρωποι τείνουν να κάνουν επιλογές που είναι πιο προσεκτικές και λιγότερο ριψοκίνδυνες. Αυτό μας βοηθά να καταλάβουμε ότι, όταν το άγχος βρίσκεται σε ήπια έως μέτρια επίπεδα, δεν λειτουργεί απαραίτητα ως εμπόδιο αλλά μπορεί να έχει έναν ρυθμιστικό και προστατευτικό ρόλο, ενισχύοντας την εγρήγορση για την αντιμετώπιση μιας κατάστασης.

Το άγχος μετατρέπεται σε αγχώδη διαταραχή όταν παύει να είναι παροδικό και εξελίσσεται σε ένα σταθερό μοτίβο υπερβολικής ανησυχίας ή φόβου, συχνά χωρίς πραγματική αιτία. Σε αυτή την περίπτωση προκαλεί σημαντική δυσφορία και αρνητική επίδραση στη σχολική και κοινωνική ζωή του παιδιού. Δηλαδή, το κρίσιμο δεν είναι η ύπαρξη του άγχους, αλλά αν γίνεται τόσο έντονο και επίμονο, ώστε να στερεί από το παιδί τη δυνατότητα να συμμετέχει με άνεση και ασφάλεια στην καθημερινή του ζωή. Ένα βασικό θεωρητικό πλαίσιο κατανόησης του παιδικού άγχους είναι ο δεσμός προσκόλλησης με βασικό εκπρόσωπο τον Bowlby, ο οποίος περιέγραψε τον γονέα ως «ασφαλή βάση» και «ασφαλές καταφύγιο», δηλαδή ως το πρόσωπο που βοηθά το παιδί να ρυθμίζει το στρες και να βγαίνει ξανά στον κόσμο με μεγαλύτερη σιγουριά (Bowlby, 1988). Όταν οι ενήλικες ανταποκρίνονται με σταθερότητα, ενσυναίσθηση και συναισθηματική διαθεσιμότητα, το παιδί μαθαίνει σταδιακά ότι μπορεί να αντέξει το δύσκολο συναίσθημα χωρίς να καταρρεύσει.

Τελικά, το ζητούμενο δεν είναι να «εξαφανίσουμε» το άγχος, αλλά να ακούσουμε τι προσπαθεί να πει. Γιατί πολλές φορές, πίσω από την ανησυχία, υπάρχει μια ανάγκη για ασφάλεια, σύνδεση και κατανόηση. Ένα παιδί δεν χρειάζεται να μη αγχώνεται ποτέ, χρειάζεται να νιώθει ότι δεν είναι μόνο του όταν αγχώνεται.

Βιβλιογραφία

Bowlby, J. (1988). A Secure Base: Parent-Child Attachment and Healthy Human Development. Basic Books.

Nash, K., Leota, J., & Tran, A. (2021). Neural processes in antecedent anxiety modulate risk-taking behavior. Scientific Reports, 11, 2637. https://doi.org/10.1038/s41598-021-82229-w

Σχολείο Για γονείς: Το δώρο στον εαυτό σου για να γίνεις καλύτερος γονιός για τα παιδιά σου

Τα online μαθήματα σε καθοδηγούν βήμα-βήμα στο τι να κάνεις και τι να πεις κατά τη διάρκεια ξεσπασμάτων και συγκρούσεων, τόσο στο σπίτι όσο και δημόσια και που θα σε κάνουν να νιώθεις προετοιμασμένος/η, ακόμα και στις πιο δύσκολες στιγμές.

Θα το βρείτε εδώ