Αυτοπεποίθηση στα παιδιά: Γιατί δεν πρέπει να λύνουμε κάθε πρόβλημα

«Μην αγχώνεσαι, θα μιλήσω εγώ στη δασκάλα. Άστο, θα το κάνω εγώ. Δεν πειράζει, μην πας αν φοβάσαι.»

Όλα αυτά τα κάνουμε από αγάπη. Βλέπουμε το παιδί μας να δυσκολεύεται και το ένστικτό μας λέει: βγάλε το από αυτή τη δυσκολία. Μόνο που υπάρχει μια σημαντική διαφορά ανάμεσα στο να υποστηρίζουμε ένα παιδί και στο να απομακρύνουμε κάθε εμπόδιο από τον δρόμο του.

Η κλινική ψυχολόγος και parenting expert Dr. Becky Kennedy έφερε πρόσφατα ξανά στο προσκήνιο αυτή τη συζήτηση: πραγματική αυτοπεποίθηση δεν σημαίνει να αισθάνεται ένα παιδί συνεχώς άνετα και επιτυχημένο. Χτίζεται όταν αρχίζει να εμπιστεύεται ότι μπορεί να αντέξει και τις δύσκολες στιγμές.

Αυτοπεποίθηση δεν σημαίνει «πιστεύω ότι θα τα καταφέρω»

Μπορεί να σημαίνει: «Ακόμη κι αν δεν τα καταφέρω, μπορώ να το διαχειριστώ.» Ένα παιδί δεν χρειάζεται να μπει σε έναν αγώνα γνωρίζοντας ότι θα κερδίσει. Χρειάζεται να γνωρίζει ότι αν χάσει, θα αντέξει την απογοήτευση, δεν χρειάζεται να είναι σίγουρο ότι όλα τα παιδιά θα το συμπαθήσουν, αλλά χρειάζεται να ξέρει ότι μπορεί να αντιμετωπίσει μια κοινωνική δυσκολία. Δεν χρειάζεται να πιστεύει ότι δεν θα κάνει λάθος στην παρουσίαση. Χρειάζεται όμως να ανακαλύψει ότι ακόμη κι αν κομπλάρει, μπορεί να συνεχίσει.

Φαντάσου ένα παιδί που δυσκολεύεται να φτιάξει ένα puzzle. Εκνευρίζεται. Λέει  «δεν μπορώ!» Ο γονιός έχει δύο επιλογές. Να του δείξει αμέσως πού μπαίνει το κομμάτι. Ή να μείνει δίπλα του: «Ναι, είναι δύσκολο. Για δοκίμασε άλλη μία φορά.»

Στην πρώτη περίπτωση λύσαμε το puzzle. Στη δεύτερη βοηθήσαμε το παιδί να ανακαλύψει κάτι για τον εαυτό του: «Μπορώ να δυσκολευτώ χωρίς να εγκαταλείψω.»

Το ίδιο συμβαίνει και με τους εφήβους

Ο έφηβος μένει στον πάγκο. Δεν επιλέγεται για μια ομάδα. Τσακώνεται με τον καλύτερό του φίλο. Παίρνει χαμηλότερο βαθμό από αυτόν που περίμενε. Δεν περνά στη σχολή που ήθελε. Δεν μπορούμε —και δεν χρειάζεται— να εξαφανίσουμε κάθε απογοήτευση. Μπορούμε όμως να είμαστε εκεί όσο τη διαχειρίζεται. «Ξέρω ότι σε πονάει.» «Τι πιστεύεις ότι μπορείς να κάνεις τώρα;» «Θέλεις να σκεφτούμε μαζί τις επιλογές σου;»

Αυτό είναι πολύ διαφορετικό από το να τρέξουμε αμέσως να διορθώσουμε την κατάσταση.

Η δυσκολία δεν είναι εχθρός

Φυσικά, δεν μιλάμε για καταστάσεις που θέτουν ένα παιδί σε κίνδυνο ή για περιπτώσεις bullying, κακοποίησης ή σοβαρής δυσφορίας όπου απαιτείται παρέμβαση ενηλίκου. Μιλάμε για τις αναπτυξιακά φυσιολογικές δυσκολίες της ζωής. Την αναμονή. Την προσπάθεια. Την ήττα. Το λάθος. Το «όχι». Την απογοήτευση. Είναι δεξιότητες που δεν μπορούμε να διδάξουμε μόνο με λόγια. Χρειάζεται το παιδί να τις ζήσει σε ασφαλές περιβάλλον.

Το να μην λύνουμε κάθε πρόβλημα δεν σημαίνει ότι αφήνουμε το παιδί μόνο του. Το αντίθετο. Σημαίνει: «Δεν θα κάνω για σένα αυτό που μπορείς σταδιακά να μάθεις να κάνεις μόνος σου. Αλλά θα είμαι εδώ όσο προσπαθείς.»

Κάπως έτσι η φωνή μας αρχίζει με τα χρόνια να γίνεται η εσωτερική του φωνή. Και ίσως κάποια στιγμή, όταν βρεθεί μόνο του μπροστά σε κάτι δύσκολο, αντί να σκεφτεί: «Δεν μπορώ», να μπορέσει να πει: «Αυτό είναι δύσκολο. Αλλά μπορώ να προσπαθήσω.»