Ο εμβολιασμός των παιδιών αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα εργαλεία πρόληψης σοβαρών ασθενειών. Ωστόσο, ορισμένοι γονείς εξακολουθούν να αισθάνονται αβεβαιότητα ή φόβο. Μια νέα επιστημονική συζήτηση αναδεικνύει τον ρόλο της εμπιστοσύνης, των κοινωνικών σχέσεων και της πληροφόρησης στις αποφάσεις που παίρνουμε για την υγεία των παιδιών μας.
Όταν ένας γονιός έχει μια απορία για την υγεία του παιδιού του, είναι φυσικό να αναζητά απαντήσεις. Θέλει να γνωρίζει τι είναι ασφαλές, τι είναι απαραίτητο και ποια απόφαση θα προστατεύσει καλύτερα το παιδί του.
Στην εποχή μας, όμως, η αναζήτηση αυτή μπορεί να γίνει ιδιαίτερα περίπλοκη. Μια απλή ερώτηση για ένα παιδικό εμβόλιο μπορεί να οδηγήσει σε δεκάδες αναρτήσεις, προσωπικές μαρτυρίες, αντικρουόμενες απόψεις και βίντεο στα social media. Και κάπου ανάμεσα σε όλες αυτές τις πληροφορίες, ορισμένοι γονείς αρχίζουν να αμφιβάλλουν Γιατί συμβαίνει αυτό;
Το ερώτημα βρίσκεται στο επίκεντρο μιας πρόσφατης επιστημονικής παρουσίασης του University College London (UCL) με θέμα τους παράγοντες που επηρεάζουν τους γονείς οι οποίοι διστάζουν να εμβολιάσουν τα παιδιά τους.
Δεν είναι πάντα θέμα έλλειψης ενημέρωσης
Η διστακτικότητα απέναντι στα εμβόλια συχνά αντιμετωπίζεται ως αποτέλεσμα ανεπαρκούς γνώσης. Η πραγματικότητα, όμως, μπορεί να είναι πιο σύνθετη. Οι αποφάσεις των γονιών επηρεάζονται από τις προσωπικές τους εμπειρίες, την εμπιστοσύνη στους επαγγελματίες υγείας, το οικογενειακό και κοινωνικό περιβάλλον, αλλά και τις πληροφορίες στις οποίες εκτίθενται.
Ένας γονιός μπορεί να έχει ακούσει μια ανησυχητική ιστορία από κάποιον γνωστό του. Ένας άλλος μπορεί να έχει δυσκολευτεί να πάρει σαφείς απαντήσεις σε ερωτήσεις που θεωρεί σημαντικές. Κάποιος τρίτος μπορεί να έχει επηρεαστεί από περιεχόμενο στο διαδίκτυο που παρουσιάζει ανακριβείς ή παραπλανητικούς ισχυρισμούς ως επιστημονικά δεδομένα. Η κατανόηση αυτών των παραγόντων δεν σημαίνει ότι όλες οι απόψεις για την ασφάλεια των εμβολίων έχουν την ίδια επιστημονική βαρύτητα. Σημαίνει ότι, για να επικοινωνήσουμε αποτελεσματικά την επιστημονική γνώση, χρειάζεται να κατανοήσουμε και τις ανησυχίες των ανθρώπων στους οποίους απευθυνόμαστε.
Σύμφωνα με την περιγραφή της έρευνας που παρουσιάστηκε στο UCL, οι επιστήμονες αξιοποίησαν συνεντεύξεις με 80 γονείς και παρατήρηση διαδικτυακών κοινοτήτων για να εξετάσουν πώς διαμορφώνονται οι στάσεις απέναντι στον παιδικό εμβολιασμό. Οι γονείς δεν αξιολογούν πάντοτε μια πληροφορία μόνο με βάση το περιεχόμενό της. Επηρεάζονται και από το ποιος τη μεταφέρει.
Ένας άνθρωπος που γνωρίζουν προσωπικά μπορεί να τους φαίνεται περισσότερο αξιόπιστος από έναν άγνωστο επιστήμονα, ακόμη κι όταν η προσωπική του εμπειρία δεν αποτελεί επιστημονική απόδειξη. Αυτός είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους η παραπληροφόρηση μπορεί να διαδίδεται τόσο εύκολα μέσα σε κοινότητες γονέων.
Όταν τα social media ενισχύουν την αμφιβολία
Οι ψηφιακές πλατφόρμες μάς δίνουν πρόσβαση σε τεράστιο όγκο πληροφοριών. Μας επιτρέπουν να ενημερωνόμαστε, να επικοινωνούμε με άλλους γονείς και να ανταλλάσσουμε εμπειρίες. Ωστόσο, δεν έχουν όλες οι πληροφορίες την ίδια αξιοπιστία.
Ένα προσωπικό βίντεο που περιγράφει μια δυσάρεστη εμπειρία μπορεί να προκαλέσει έντονο συναίσθημα και να διαδοθεί πολύ περισσότερο από μια προσεκτικά τεκμηριωμένη επιστημονική ανακοίνωση. Επιπλέον, όταν ένας γονιός αρχίζει να παρακολουθεί περιεχόμενο που αμφισβητεί τα εμβόλια, μπορεί να συναντά όλο και περισσότερες παρόμοιες αναρτήσεις. Έτσι δημιουργείται η εντύπωση ότι μια άποψη είναι πολύ πιο διαδεδομένη ή επιστημονικά αποδεκτή από όσο πραγματικά είναι. Η επανάληψη ενός ισχυρισμού, όμως, δεν αποτελεί απόδειξη της ορθότητάς του.
Τι γνωρίζουμε για την ασφάλεια των παιδικών εμβολίων;
Τα εμβόλια που εντάσσονται στα εθνικά προγράμματα εμβολιασμού αξιολογούνται ως προς την ασφάλεια και την αποτελεσματικότητά τους και συνεχίζουν να παρακολουθούνται μετά την έγκρισή τους. Όπως συμβαίνει με κάθε ιατρική παρέμβαση, μπορεί να έχουν ανεπιθύμητες ενέργειες. Οι περισσότερες είναι ήπιες και παροδικές, όπως πόνος στο σημείο της ένεσης ή χαμηλός πυρετός. Σοβαρές ανεπιθύμητες ενέργειες είναι σπάνιες, αλλά παρακολουθούνται από τις αρμόδιες αρχές.
Οι αποφάσεις για τον εμβολιασμό βασίζονται στη σύγκριση των πιθανών κινδύνων με τα οφέλη της προστασίας από ασθένειες που μπορούν να προκαλέσουν σοβαρές επιπλοκές. Είναι σημαντικό οι γονείς να έχουν τη δυνατότητα να συζητούν συγκεκριμένες ανησυχίες με τον παιδίατρό τους, ιδιαίτερα όταν το παιδί έχει κάποιο ιδιαίτερο ιατρικό ιστορικό.
Γιατί η επίκριση δεν βοηθά
Όταν ένας γονιός εκφράζει αμφιβολίες, μια αυστηρή ή ειρωνική απάντηση μπορεί να τον κάνει να αισθανθεί ότι δεν ακούγεται. Και όταν κάποιος αισθάνεται ότι τον απορρίπτουν, είναι πιθανό να αναζητήσει απαντήσεις σε ανθρώπους που δείχνουν μεγαλύτερη κατανόηση, ανεξάρτητα από την αξιοπιστία των πληροφοριών που παρέχουν. Γι’ αυτό η αποτελεσματική επικοινωνία γύρω από τα εμβόλια χρειάζεται να συνδυάζει δύο στοιχεία. Από τη μία, σαφή και τεκμηριωμένη επιστημονική ενημέρωση. Από την άλλη, σεβασμό απέναντι στις ερωτήσεις και τις ανησυχίες των γονιών. Η ενσυναίσθηση δεν σημαίνει αποδοχή ανακριβών ισχυρισμών. Σημαίνει ότι μπορούμε να διορθώσουμε μια λανθασμένη πληροφορία χωρίς να υποτιμήσουμε τον άνθρωπο που την πίστεψε.
Πώς μπορούν οι γονείς να αξιολογούν τις πληροφορίες;
Υπάρχουν ορισμένες ερωτήσεις που μπορούν να μας βοηθήσουν όταν διαβάζουμε κάτι για την υγεία των παιδιών μας.
Πρόκειται για αναγνωρισμένο επιστημονικό οργανισμό, για επαγγελματία υγείας με σχετική εξειδίκευση ή για κάποιον που απλώς μοιράζεται μια προσωπική άποψη;
Η πληροφορία παρουσιάζει τα οφέλη και τους κινδύνους με ισορροπημένο τρόπο ή χρησιμοποιεί υπερβολικούς τίτλους και εκφράσεις που προκαλούν φόβο;
Στην Ελλάδα, οι γονείς μπορούν να ενημερώνονται από τον παιδίατρό τους και από τις επίσημες οδηγίες του Εθνικού Προγράμματος Εμβολιασμών Παιδιών και Εφήβων.
NEWSLETTER
Εγγραφείτε στο NewsLetter
Μετάβαση στο περιεχόμενο
