«Όταν ο γονιός ακούει πραγματικά: Τι σημαίνει ενεργητική ακρόαση στο σπίτι»

Πώς η ενσυναίσθηση και η αληθινή ακρόαση μπορούν να αλλάξουν τη σχέση γονιού-παιδιού. Μικρές καθημερινές στιγμές όπου “ακούμε” χωρίς να διορθώνουμε ή να συμβουλεύουμε.

Γράφει η Νίκη Τόλια Ψυχολόγος

Ο Bρετανός παιδίατρος και ψυχαναλυτής Donald Winnicott αναφέρθηκε στην έννοια του υποστηρικτικού περιβάλλοντος, ενός χώρου που επιτρέπει στο παιδί να νιώσει ότι ανήκει με ασφάλεια και αποδοχή. Στη βάση αυτής της προσέγγισης βρίσκεται η ικανότητα του γονέα να «είναι μαζί» με το παιδί στις εσωτερικές του εμπειρίες, να τις αντέχει και να τις υποδέχεται, χωρίς να προσπαθεί να τις αλλάξει. Έτσι, το παιδί αισθάνεται ότι μπορεί να εξερευνήσει τα συναισθήματά του και να τα κατανοήσει μέσα σε ένα πλαίσιο συναισθηματικής ασφάλειας.

Αυτή η ιδέα συνδέεται άμεσα με την έννοια της ενεργητικής ακρόασης, η οποία περιλαμβάνει παρουσία, αποδοχή και ενσυναίσθηση. Δεν αρκεί απλώς να ακούμε τις λέξεις του παιδιού, αλλά να αναγνωρίζουμε και να επικυρώνουμε την εσωτερική του εμπειρία. Ενεργητική ακρόαση σημαίνει να παραμένει ο γονέας ενσυναισθητικός και μη κριτικός, επιτρέποντας στο παιδί να νιώσει ότι τα συναισθήματά του έχουν αξία.

Ο Carl Rogers (1957), ως κύριος εκπρόσωπος της Προσωποκεντρικής ψυχοθεραπείας τόνισε ότι η ενσυναίσθηση, η άνευ όρων αποδοχή και η αυθεντικότητα δημιουργούν ένα περιβάλλον όπου το άτομο μπορεί να εκφραστεί και να συνδεθεί βαθύτερα με τον εαυτό του. Για τον γονέα, είναι σημαντικό να αναγνωρίζει πότε μια έκφραση ή συμπεριφορά του παιδιού αγγίζει δικές του παλιές εμπειρίες, ανασφάλειες ή δυσκολίες, και να μπορέσει να τις αφήνει στην άκρη ώστε να παραμείνει παρών στη σχέση. Έτσι παραμένει αυθεντικός απέναντι στον εαυτό του, αποδέχεται χωρίς όρους το παιδί του και το ακούει με ενσυναίσθηση.

Όταν, για παράδειγμα, το παιδί λέει «Δεν θέλω να πάω σχολείο, με αγχώνει», ο γονέας μπορεί αρχικά να ακούσει μέσα του τη φωνή «πρέπει να είσαι δυνατός». Αν όμως επιλέξει να μην απαντήσει με βάση αυτή την πεποίθηση, μπορεί με διάθεση ενεργητικής ακρόασης να πει: «Ακούω ότι αγχώνεσαι. Θες να μου πεις τι σε δυσκολεύει;».

Παρόμοια, όταν το παιδί εκφράζει θυμό, ο γονέας μπορεί να παρατηρήσει τη δική του παλιά δυσκολία με τον θυμό, και αντί να αγνοήσει αυτό το συναίσθημα, μπορεί να το αφήσει για λίγο στην άκρη και να πει: «Βλέπω ότι είσαι πολύ θυμωμένος. Θέλω να καταλάβω τι σε ενόχλησε». Σε τέτοιες στιγμές, ο γονέας επιλέγει να μην λειτουργήσει μέσα από τις δικές του πεποιθήσεις, αλλά να είναι παρών. Εκεί γεννιέται ο χώρος της αληθινής σύνδεσης, όπου το παιδί μαθαίνει ότι αξίζει να το ακούν και ότι η εμπειρία του έχει θέση στη σχέση. Έτσι, ο γονιός παρέχει ένα ασφαλές έδαφος για ανάπτυξη, εμπιστοσύνη και ουσιαστική επικοινωνία.

Σε αυτές τις στιγμές, ο γονέας αφήνει στην άκρη την ανάγκη να καθοδηγήσει να συμβουλέψει και επιλέγει απλώς να ακούσει το παιδί του και να είναι παρών.

Πηγές:

Winnicott, D. W. (1960). The theory of the parent-infant relationship. International Journal of Psycho-Analysis, 41, 585–595.
Rogers, C. R. (1957). The necessary and sufficient conditions of therapeutic personality change. Journal of Consulting Psychology, 21(2), 95–103. https://doi.org/10.1037/h0045357

Σχολείο Για γονείς: Το δώρο στον εαυτό σου για να γίνεις καλύτερος γονιός για τα παιδιά σου

Τα online μαθήματα σε καθοδηγούν βήμα-βήμα στο τι να κάνεις και τι να πεις κατά τη διάρκεια ξεσπασμάτων και συγκρούσεων, τόσο στο σπίτι όσο και δημόσια και που θα σε κάνουν να νιώθεις προετοιμασμένος/η, ακόμα και στις πιο δύσκολες στιγμές.

Θα το βρείτε εδώ