Μετάβαση στο περιεχόμενο
Υπάρχει μια στιγμή που σχεδόν κάθε μαθητής έχει ζήσει. Το διαγώνισμα φτάνει στο θρανίο, το χαρτί γυρίζει και μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα εμφανίζεται στο μυαλό μια σκέψη που μοιάζει να έρχεται από μόνη της: «Είναι δύσκολο… θα τα ξεχάσω όλα». Αυτή η σκέψη δεν είναι αποτέλεσμα ψύχραιμης λογικής σκέψης. Είναι μια αυτόματη σκέψη, μια γρήγορη αντίδραση του εγκεφάλου όταν αντιλαμβάνεται πίεση ή απειλή.
Γράφει η Ιωάννα Δημητριάδου Ψυχολόγος-Ειδική Παιδαγωγός, Εξειδίκευση στη Δυσλεξία, στη ΔΕΠ-Υ και στις Μαθησιακές Διαταραχές, PgD
Το πρόβλημα είναι ότι τέτοιες σκέψεις δεν μένουν μόνο στο επίπεδο των λέξεων. Επηρεάζουν ολόκληρο τον οργανισμό. Η καρδιά χτυπά πιο γρήγορα, οι ώμοι σφίγγουν, η αναπνοή γίνεται πιο κοφτή και το μυαλό μοιάζει να «κολλάει». Εκείνη τη στιγμή πολλοί μαθητές πιστεύουν ότι ξέχασαν όσα διάβασαν. Στην πραγματικότητα όμως η πληροφορία δεν έχει χαθεί. Ο εγκέφαλος απλώς δυσκολεύεται να την ανασύρει επειδή το άγχος έχει ενεργοποιήσει έναν μηχανισμό συναγερμού.
Ένας αποτελεσματικός τρόπος για να σπάσει αυτός ο κύκλος είναι να αλλάξει ο τρόπος με τον οποίο ο μαθητής αντιλαμβάνεται το ίδιο το διαγώνισμα. Αντί να το δει σαν απειλή ή δοκιμασία, μπορεί να το δει σαν μια αποστολή. Να φανταστεί πως δεν είναι απλώς ένας μαθητής μπροστά σε ένα χαρτί. Είναι ένας πράκτορας πληροφοριών και το χαρτί μπροστά του είναι ένας κρυπτογραφημένος φάκελος που πρέπει να ξεκλειδώσει. Μπορεί να ακούγεται σαν παιχνίδι, αλλά αυτή η μικρή αλλαγή οπτικής κάνει κάτι πολύ σημαντικό στον εγκέφαλο. Μεταφέρει το μυαλό από τη λειτουργία του φόβου στη λειτουργία της επίλυσης προβλήματος.
Το πρώτο βήμα είναι η ψύχραιμη παρατήρηση. Αντί να βιαστεί κάποιος να απαντήσει αμέσως στην πρώτη ερώτηση, είναι πιο χρήσιμο να αφιερώσει λίγα δευτερόλεπτα για να κοιτάξει συνολικά το διαγώνισμα. Μια γρήγορη οπτική σάρωση βοηθά τον εγκέφαλο να καταλάβει τι υπάρχει μπροστά του. Όταν ο μαθητής βλέπει πόσες είναι οι ερωτήσεις και σχηματίζει μια πρώτη εικόνα για τη δομή του διαγωνίσματος, το αίσθημα αβεβαιότητας μειώνεται. Ο εγκέφαλος αγαπά την αίσθηση ελέγχου και μόλις αντιληφθεί ότι υπάρχει ένας «χάρτης», η ένταση αρχίζει να πέφτει.
Παρόλα αυτά, το άγχος μπορεί να εμφανιστεί ξανά στη διάρκεια του διαγωνίσματος. Εκείνη τη στιγμή βοηθά μια απλή αλλά ισχυρή τεχνική: μια λέξη-κλειδί. Μια λέξη όπως «Συγκέντρωση» μπορεί να λειτουργήσει σαν μια μικρή νοητική εντολή που επαναφέρει το μυαλό στο παρόν. Όταν ο μαθητής την επαναλαμβάνει εσωτερικά, συχνά συνειδητοποιεί και τι συμβαίνει στο σώμα του. Οι ώμοι μπορεί να είναι σφιγμένοι, τα χέρια ανήσυχα ή η αναπνοή γρήγορη. Μια βαθιά ανάσα και μια μικρή παύση μπορούν να βοηθήσουν το σώμα να χαλαρώσει και τον εγκέφαλο να επιστρέψει σε κατάσταση συγκέντρωσης.
Κάποια στιγμή όμως μπορεί να εμφανιστεί το γνωστό μπλοκάρισμα. Ο μαθητής κοιτάζει μια ερώτηση και ξαφνικά σκέφτεται: «Κόλλησα… δεν θυμάμαι τίποτα». Όσο περισσότερο κοιτάζει την ερώτηση προσπαθώντας να θυμηθεί, τόσο περισσότερο αυξάνεται η ένταση. Σε αυτή την περίπτωση χρειάζεται μια μικρή επανεκκίνηση. Είναι προτιμότερο να απομακρύνει για λίγα δευτερόλεπτα το βλέμμα από το χαρτί, να κοιτάξει γύρω του και να βρει ένα αντικείμενο με έντονο χρώμα μέσα στην τάξη. Αυτή η απλή κίνηση βοηθά τον εγκέφαλο να διακόψει τον φαύλο κύκλο της πίεσης. Έπειτα μια βαθιά ανάσα και μια φράση όπως «Η πληροφορία είναι εκεί, απλώς ψάχνω το κλειδί» μπορούν να επαναφέρουν την αίσθηση ελέγχου.
Ένα ακόμη σημαντικό στοιχείο είναι η διαχείριση του χρόνου. Όταν ένας μαθητής κολλάει πολλή ώρα σε μια ερώτηση, στην ουσία παγιδεύει τον εαυτό του. Η πιο έξυπνη στρατηγική είναι να την προσπεράσει προσωρινά. Αυτό δεν σημαίνει ότι τα παρατά. Σημαίνει ότι κερδίζει χρόνο. Όταν επιστρέψει αργότερα, ο εγκέφαλος έχει ήδη επεξεργαστεί την πληροφορία στο παρασκήνιο και πολλές φορές η απάντηση εμφανίζεται πολύ πιο εύκολα. Μια φράση που αξίζει να θυμάται κανείς είναι: «Προσπερνώ, κερδίζω χρόνο και επιστρέφω πιο συγκεντρωμένος».
Η δυσκολία συγκέντρωσης όμως δεν εμφανίζεται μόνο στα διαγωνίσματα. Συμβαίνει συχνά και την ώρα του διαβάσματος. Το μυαλό μπορεί ξαφνικά να ταξιδέψει σε μια συζήτηση με φίλους, σε ένα παιχνίδι ή σε κάτι που συνέβη νωρίτερα μέσα στη μέρα. Άλλες φορές η αιτία βρίσκεται στο περιβάλλον, όπως ο θόρυβος, το κινητό τηλέφωνο ή η κούραση. Αυτό είναι απόλυτα φυσιολογικό. Ο εγκέφαλος δεν είναι μηχανή που μένει συνεχώς συγκεντρωμένη. Είναι φτιαγμένος για να μετακινεί την προσοχή του.
Το σημαντικό λοιπόν δεν είναι να μην αποσπάται ποτέ η προσοχή. Το σημαντικό είναι να μάθει κανείς να την επαναφέρει. Η συγκέντρωση δεν είναι ένα μόνιμο χαρακτηριστικό που κάποιοι έχουν και κάποιοι όχι. Είναι μια δεξιότητα που καλλιεργείται. Με μικρές στρατηγικές, εξάσκηση και λίγη υπομονή, ο μαθητής μπορεί να μάθει να διαχειρίζεται το άγχος και να χρησιμοποιεί το μυαλό του πιο αποτελεσματικά. Και τότε το διαγώνισμα παύει να μοιάζει με απειλή. Γίνεται απλώς ένας ακόμη γρίφος που περιμένει να λυθεί.
