Πίσω από τη συμπεριφορά: Κατανοώντας τα συναισθήματα του παιδιού

Η συμπεριφορά ως μήνυμα και όχι ως πρόβλημα. Πώς η ενσυναίσθηση βοηθά τον γονιό να δει πίσω από το θυμό, τη γκρίνια/την άρνηση.

Σύμφωνα με τους Hoffman, Cooper και Powell (2018), και την προσέγγισή τους Circle of Security ή Κύκλος της Ασφάλειας, η συμπεριφορά του παιδιού αποτελεί μήνυμα για τις συναισθηματικές του ανάγκες και δεν αντιμετωπίζεται ως πρόβλημα προς «διόρθωση». Σύμφωνα με την εν λόγω προσέγγιση κάθε παιδί κινείται νοητά σε έναν κύκλο, όταν βρίσκεται στο επάνω μέρος του κύκλου απομακρύνεται από τον γονέα για να εξερευνήσει τον κόσμο, ενώ στο κάτω μέρος του κύκλου επιστρέφει για παρηγοριά, ανακούφιση και βοήθεια στη ρύθμιση των συναισθημάτων του

Γράφει η Νίκη Τόλια Ψυχολόγος

. Ο γονέας καλείται να προσφέρει ταυτόχρονα μια σταθερή βάση ώστε το παιδί να μπορεί να εξερευνά, και αντίστοιχα ένα ασφαλές καταφύγιο όταν δυσκολεύεται, αναγνωρίζοντας ότι πίσω από τα αρνητικά συναισθήματα κρύβονται ανάγκες για εγγύτητα, κατανόηση και οριοθέτηση.

Σε βιολογικό επίπεδο, η παραπάνω οπτική υποστηρίζεται από την έρευνα της Leibenluft (2017), που δείχνει ότι τα νευρωνικά συστήματα τα οποία ανταποκρίνονται στην απειλή ή στη ματαίωση ενεργοποιούνται πολύ εύκολα, ενώ ο προμετωπιαίος λοβός, υπεύθυνος για τον γνωστικό έλεγχο των συναισθημάτων και τις εκτελεστικές λειτουργίες, δεν έχει ακόμη ωριμάσει πλήρως στις μικρές ηλικίες. Ως αποτέλεσμα, η λογική επεξεργασία δυσκολεύεται να συντονιστεί με την έντονη συναισθηματική διέγερση, οδηγώντας σε γρήγορη κλιμάκωση συναισθημάτων όπως φόβος, απογοήτευση και θυμός. Πολλές φορές και σε εκρήξεις τύπου tantrum, ιδιαίτερα όταν απουσιάζει ένας σταθερός, υποστηρικτικός γονέας όπως περιγράφεται στον Κύκλο της Ασφάλειας. Για παράδειγμα, όταν ένα παιδί τριών ετών σε σουπερμάρκετ ζητά γλυκό και ο γονιός λέει «όχι», μπορεί να ξεσπάσει σε κλάμα, φωνές, να πέσει στο πάτωμα. Η αμυγδαλή, εγκεφαλική δομή του μεταιχμιακού συστήματος στον κροταφικό λοβό που ανιχνεύει απειλή και ενεργοποιεί ταχύτατα το σύστημα συναγερμού, ερμηνεύει το «όχι» ως απειλή ή σοβαρή ματαίωση, το σώμα μπαίνει σε έντονη διέγερση και ο ανώριμος προμετωπιαίος φλοιός δεν μπορεί να συγκρατήσει την αντίδραση.

Το παιδί μπορεί να φαίνεται «κακομαθημένο», στην πραγματικότητα όμως δεν είναι σε θέση να σκεφτεί ή να εξηγήσει τι νιώθει, μόνο να εκφράσει σωματικά την υπερφόρτιση. Την ώρα του tantrum, η προσπάθεια του ενήλικα να εξηγήσει λογικά τι συμβαίνει απευθύνεται σε ένα «λογικό» σύστημα που δεν είναι ακόμη πλήρως ώριμο και, μέσα στην έκρηξη, δεν είναι ουσιαστικά διαθέσιμο.

Η ενσυναίσθηση βοηθά τον γονιό να δει πίσω από τη συμπεριφορά. Μέσα στο συγκεκριμένο παράδειγμα, ο γονιός που συμπεριφέρεται σύμφωνα με τον «Κύκλο της Ασφάλειας» αναγνωρίζει ότι το παιδί έχει κατέβει στο κάτω μέρος του κύκλου και ζητά βοήθεια για να αντέξει την απογοήτευση. Αντί να απευθυνθεί στο παιδί λέγοντας «σταμάτα αμέσως», θα πρέπει να προσπαθήσει πρώτα να ονομάσει και να αναγνωρίσει το συναίσθημα, λέγοντας ίσως: «είσαι πολύ θυμωμένος και στεναχωρημένος που δεν θα πάρεις γλυκό, είμαι εδώ μαζί σου», ενώ ταυτόχρονα να κρατά το όριο. Με αυτόν τον τρόπο δεν επιβραβεύει την συμπεριφορά, και ρυθμίζει το συναισθηματικό φορτίο. Επαναλαμβανόμενες τέτοιες στιγμές, όπου ο γονιός μένει ψύχραιμος, με ενσυναίσθηση, χτίζουν ασφαλή προσκόλληση και βοηθούν το παιδί να αναπτύξει σταδιακά τις δικές του ικανότητες αυτορρύθμισης (Powell et.al., 2014).

Βιβλιογραφία

Hoffman, K., Cooper, G., & Powell, B. (2018). Πώς να μεγαλώσετε συναισθηματικά ασφαλή παιδιά: Ο κύκλος της ασφάλειας – Circle of security (Μετάφραση από Μ. Παΐζη). Ίριδα.
Leibenluft, E. (2017). Pediatric irritability: A systems neuroscience approach. Trends in Cognitive Sciences, 21(4), 277–289. https://doi.org/10.1016/j.tics.2017.02.002
Powell, B., Cooper, G., Hoffman, K., & Marvin, B. (2014). The Circle of Security Intervention: Enhancing attachment in early parent–child relationships. Guilford Press.

Σχολείο Για γονείς: Το δώρο στον εαυτό σου για να γίνεις καλύτερος γονιός για τα παιδιά σου

Τα online μαθήματα σε καθοδηγούν βήμα-βήμα στο τι να κάνεις και τι να πεις κατά τη διάρκεια ξεσπασμάτων και συγκρούσεων, τόσο στο σπίτι όσο και δημόσια και που θα σε κάνουν να νιώθεις προετοιμασμένος/η, ακόμα και στις πιο δύσκολες στιγμές.

Θα το βρείτε εδώ