Μετάβαση στο περιεχόμενο
Στη γονεϊκή εμπειρία, το ψέμα συχνά προκαλεί έντονη ανησυχία, επειδή συνδέεται με την ιδέα ότι κάτι δεν πάει καλά είτε στον χαρακτήρα του παιδιού είτε στη σχέση εμπιστοσύνης. Ωστόσο, η πιο χρήσιμη προσέγγιση είναι να εξεταστεί τι εξυπηρετεί το παιδί όταν λέει ψέματα.
Γράφει η Νίκη Τόλια, Ψυχολόγος
Με τον όρο ψέμα ορίζεται η σκόπιμη δήλωση μη αληθινού περιεχομένου με πρόθεση να πιστέψει ο άλλος κάτι διαφορετικό από αυτό που συνέβη. Στην παιδική ηλικία, όμως, δεν αντιστοιχεί κάθε ανακρίβεια σε ψέμα. Στα μικρότερα παιδιά, οι μη ακριβείς αναφορές συχνά σχετίζονται με έντονη φαντασία και το συμβολικό παιχνίδι, χωρίς πρόθεση εξαπάτησης.
Παράλληλα, η ακρίβεια της αφήγησης μπορεί να επηρεάζεται από αναπτυξιακούς περιορισμούς μνήμης και οργάνωσης του λόγου. Καθώς το παιδί μεγαλώνει, η ικανότητα για σκόπιμη απόκρυψη ή παραπλάνηση συνδέεται περισσότερο με την ανάπτυξη γνωστικών δεξιοτήτων, όπως η κατανόηση της οπτικής του άλλου (Sai et al., 2021). Για τον λόγο αυτό, το ψέμα μπορεί να εμφανίζεται ως μέρος της αναπτυξιακής πορείας και όχι ως σταθερό στοιχείο του χαρακτήρα.
Ένας βασικός μύθος είναι ότι το παιδί που λέει ψέματα έχει κακό χαρακτήρα. Η αλήθεια είναι ότι, στις περισσότερες περιπτώσεις, το ψέμα λειτουργεί ως στρατηγική προσαρμογής, καθώς το παιδί προσπαθεί να διαχειριστεί μια κατάσταση που βιώνει ως απειλητική ή δύσκολη. Σε μεγαλύτερες ηλικίες, οι γονείς συχνά ανησυχούν ότι το ψέμα υπονομεύει την εμπιστοσύνη στη γονεϊκή σχέση. Πιο χρήσιμο είναι να διερευνάται η συμπεριφορά, δηλαδή ποια ανάγκη εξυπηρετεί ή ποιο αποτέλεσμα επιδιώκει το παιδί όταν δεν λέει την αλήθεια.
Δεύτερος συχνός μύθος είναι ότι η αυστηρή τιμωρία σταματά τα ψέματα. Στην πράξη, όταν το παιδί αναμένει έντονη αντίδραση, αυξάνει τα ψέματα για να αποφύγει την αποδοκιμασία ή την τιμωρία. Στην εφηβεία, όταν ο γονεϊκός έλεγχος βιώνεται ως εισβολή στην ιδιωτικότητα, παρατηρείται συχνά περισσότερη μυστικότητα και λιγότερη αποκάλυψη προς τους γονείς (Peng et al., 2023). Συχνά, λοιπόν, το ψέμα λειτουργεί ως τρόπος διαχείρισης της σχέσης και της αυτοεικόνας. Το παιδί προσπαθεί να μειώσει τις συνέπειες και την ντροπή που πιθανόν να αισθάνεται ή να προστατεύσει την αξία του, ιδιαίτερα όταν πιστεύει ότι γίνεται αποδεκτό μόνο αν είναι καλό και σωστό. Ένας τρίτος μύθος είναι ότι η ειλικρίνεια είναι αμιγώς ζήτημα ηθικής. Στην πραγματικότητα, η ειλικρίνεια είναι και ζήτημα σχέσης. Το πιο αποτελεσματικό πλαίσιο για να μειωθούν τα ψέματα δεν είναι ένα τιμωρητικό κλίμα, αλλά η αίσθηση ασφάλειας. Το παιδί λέει πιο εύκολα την αλήθεια όταν πιστεύει ότι μπορεί να αντιμετωπίσει συνέπειες χωρίς να κινδυνεύσει η σχέση με τον γονέα ή η προσωπική του αξία. Η αλλαγή στη συμπεριφορά και η ανάληψη ευθύνης ενισχύονται σε ένα πλαίσιο ασφαλούς σχέσης, όπου το παιδί νιώθει κατανόηση και αποδοχή ακόμη και όταν κάνει λάθος. Στην πράξη, ο γονέας θέτει σαφή όρια και εξηγεί τις συνέπειες με ήρεμο τρόπο, με στόχο τη διόρθωση της συμπεριφοράς και όχι την απαξίωση του παιδιού.
Συνολικά, το παιδικό ψέμα είναι συχνότερα ένδειξη μιας προσπάθειας αυτοπροστασίας παρά ένα σταθερό χαρακτηριστικό του χαρακτήρα. Η ειλικρίνεια ενισχύεται όταν ο γονέας συνδυάζει σαφή όρια με ασφάλεια και κατανόηση, ώστε το παιδί να μπορεί να πει την αλήθεια και να αναλάβει ευθύνη χωρίς να απειλείται η σχέση.
Βιβλιογραφία
Peng, S., Hawk, S. T., & Wang, Y. (2023). Perceptions of parental privacy invasion and information management among Chinese adolescents: Comparing between- and within-family associations. Journal of Youth and Adolescence, 52(6), 1287–1300. DOI: 10.1007/s10964-023-01771-0
Sai, L., Shang, S., Tay, C., et al. (2021). Theory of mind, executive function, and lying in children: A meta-analysis. Developmental Science, 24, e13096. https://doi.org/10.1111/desc.13096
The Parents School: Ξεκινούν οι Ομάδες Γονέων. Δήλωσε συμμετοχή!
Η γονεϊκότητα είναι ένα από τα πιο όμορφα, αλλά και απαιτητικά ταξίδια της ζωής. Κάθε μέρα φέρνει προκλήσεις, χαρές, αμφιβολίες και μικρές ή μεγάλες νίκες. Θέλουμε να είμαστε οι καλύτεροι γονείς για τα παιδιά μας, αλλά συχνά νιώθουμε αβέβαιοι, κουρασμένοι ή ότι «δεν φτάνουν» οι δυνάμεις μας.
Οι Ομάδες Γονέων του The Parents School δημιουργήθηκαν για να προσφέρουν έναν ασφαλή, ζωντανό και ουσιαστικό χώρο, όπου οι γονείς μπορούν να μοιραστούν εμπειρίες, να αναρωτηθούν, να ακούσουν και να μάθουν. Είναι ένας χώρος χωρίς κριτική, γεμάτος κατανόηση, εμπιστοσύνη και γνώση, όπου η εμπειρία και η επιστήμη ενώνονται για να σε βοηθήσουν να γίνεις ο γονέας που πραγματικά θέλεις να είσαι.
Σε αυτές τις 5 συναντήσεις, υπό την καθοδήγηση της Ψυχολόγου Νίκης Τόλια και της Πιστοποιημένης Parent Coach Εύης Σταθάτου, θα έχεις την ευκαιρία:
- Να κατανοήσεις καλύτερα τη συμπεριφορά των παιδιών σου και τις ανάγκες τους.
- Να βελτιώσεις την επικοινωνία και τη σύνδεση μαζί τους.
- Να μάθεις πρακτικούς τρόπους για να θέτεις όρια με αγάπη και συνέπεια.
- Να διαχειριστείς δύσκολα συναισθήματα — τόσο τα δικά σου όσο και τα δικά τους.
- Να νιώσεις μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση και ηρεμία στον καθημερινό σου ρόλο.
Οι ομάδες δεν είναι διαλέξεις. Είναι βιωματικές συναντήσεις, με ανοιχτό διάλογο, κοινή εμπειρία και εργαλεία που μπορείς να εφαρμόσεις άμεσα στην καθημερινότητά σου. Κάθε συζήτηση, κάθε άσκηση και κάθε κοινή στιγμή θα σε βοηθήσει να δεις τη γονεϊκότητα με νέα μάτια — όχι σαν άγχος ή υποχρέωση, αλλά σαν μια καθημερινή ευκαιρία για σύνδεση, αγάπη και ανάπτυξη.
Η συμμετοχή σου σε μια ομάδα γονέων σημαίνει ότι δίνεις χρόνο στον εαυτό σου για ανάπτυξη και φροντίδα, γιατί για να φροντίσεις καλά τα παιδιά σου, πρέπει πρώτα να φροντίσεις τον εαυτό σου. Ταυτόχρονα, ανοίγεις την καρδιά σου για να καταλάβεις τα παιδιά σου καλύτερα, να τα στηρίξεις και να τους δώσεις όσα χρειάζονται για να μεγαλώσουν με ασφάλεια, εμπιστοσύνη και αυτοεκτίμηση.
Οι ομάδες απευθύνονται σε γονείς με παιδιά όλων των ηλικιών:
Μικρά παιδιά (μέχρι 10 ετών): Εστιάζουμε σε θέματα επικοινωνίας, καθημερινών ρουτινών, διαχείρισης συναισθημάτων και ορίων.
Έφηβοι (11-18 ετών): Συζητάμε για την αυτονομία, την εμπιστοσύνη, την κρίση αποφάσεων και την οικοδόμηση μιας υγιούς σχέσης με το παιδί σου σε αυτήν την μεταβατική ηλικία.
Κάθε ομάδα περιλαμβάνει 5 εβδομαδιαίες συναντήσεις, διάρκειας 2 ωρών η καθεμία, σε πρωινά και απογευματινά τμήματα, με αριθμό συμμετεχόντων μέχρι 8 άτομα, για να διασφαλιστεί η προσωπική φροντίδα και η ουσιαστική εμπειρία.
Κάνε το πρώτο βήμα σήμερα: Δώσε χρόνο στον εαυτό σου και στα παιδιά σου, και επένδυσε στη σχέση που είναι η πιο σημαντική της ζωής σου. Μαζί θα ανακαλύψετε τρόπους για να ζείτε την καθημερινότητα με ηρεμία, σύνδεση και αγάπη. Δήλωσε συμμετοχή και επένδυσε στη σχέση με το παιδί σου — τη σημαντικότερη σχέση της ζωής σου.
Συμπλήρωσε τα στοιχεία σου εδώ για να επικοινωνήσουμε μαζί σου για περισσότερες πληροφορίες!
