Ψυχική υγεία έφηβων κοριτσιών: Από το 10% στο 30% σε 17 χρόνια

Μέσα σε λιγότερο από δύο δεκαετίες, το ποσοστό των έφηβων κοριτσιών που εμφανίζουν σημαντικά προβλήματα ψυχικής υγείας φαίνεται να έχει σχεδόν τριπλασιαστεί. Και ίσως αυτός είναι ένας αριθμός που αξίζει να μας κάνει να σταθούμε — όχι για να φοβηθούμε, αλλά για να ακούσουμε λίγο πιο προσεκτικά τα κορίτσια που μεγαλώνουν σήμερα.

Νέα μελέτη στη Σουηδία συνέκρινε δύο γενιές εφήβων με διαφορά 17 ετών: παιδιά που φοιτούσαν στις αντίστοιχες τάξεις του γυμνασίου το 2007–2008 και παιδιά της ίδιας ηλικίας το 2024–2025. Και η διαφορά που καταγράφηκε ειδικά στα κορίτσια είναι εντυπωσιακή.

Από περίπου 1 στα 10 σε περίπου 3 στα 10 κορίτσια

Στην πρώτη περίοδο της έρευνας, περίπου το 10% των κοριτσιών βρισκόταν πάνω από το όριο που χρησιμοποιήθηκε για κλινικά σημαντικά προβλήματα ψυχικής υγείας. Το 2024–2025 το αντίστοιχο ποσοστό είχε φτάσει περίπου στο 30%. Αύξηση καταγράφηκε και στα αγόρια, αλλά ήταν σαφώς μικρότερη.

Οι ερευνητές εξέτασαν επίσης δύο ακόμη ιδιαίτερα ανησυχητικούς δείκτες: τον επαναλαμβανόμενο μη αυτοκτονικό αυτοτραυματισμό και τις διαταραγμένες διατροφικές συμπεριφορές. Και οι δύο εμφανίστηκαν συχνότερα στα κορίτσια της νεότερης γενιάς, αλλά η αύξηση εντοπίστηκε κυρίως μεταξύ εκείνων που ήδη ανέφεραν και άλλες δυσκολίες ψυχικής υγείας.

Γιατί τα κορίτσια;

Εδώ βρίσκεται ίσως το μεγαλύτερο ερώτημα. Τι έχει αλλάξει μέσα σε 17 χρόνια; Τα social media; Η πίεση για την εμφάνιση; Οι ακαδημαϊκές απαιτήσεις; Η κοινωνική σύγκριση; Η πανδημία; Η μεγαλύτερη ευαισθητοποίηση γύρω από την ψυχική υγεία και επομένως η ευκολότερη αναγνώριση και αναφορά των συμπτωμάτων;

Η συγκεκριμένη έρευνα δεν μπορεί να μας πει ότι κάποιος από αυτούς τους παράγοντες αποτελεί την αιτία. Μπορούμε να καταγράψουμε ότι δύο γενιές εφήβων παρουσιάζουν πολύ διαφορετική εικόνα. Δεν μπορούμε όμως, μόνο από αυτά τα δεδομένα, να αποφασίσουμε γιατί συνέβη αυτή η αλλαγή. Πιθανότατα η πραγματικότητα είναι πολύ πιο σύνθετη και χρειάζεται περαιτέρω έρευνα.

Σίγουρα όμως όσον αφορά εμάς τους γονείς, ο στόχος δεν είναι να γίνουμε ψυχολόγος του παιδιού μας. Είναι όμως σημαντικό να παραμένουμε διαθέσιμοι και να παρατηρούμε αλλαγές που επιμένουν. Ένα παιδί μπορεί να περάσει μια δύσκολη εβδομάδα, να απομονωθεί περισσότερο ή να έχει έντονες μεταπτώσεις χωρίς αυτό να σημαίνει απαραίτητα ότι υπάρχει πρόβλημα ψυχικής υγείας. Όταν όμως η αλλαγή διαρκεί, επηρεάζει το σχολείο, τις φιλίες, τον ύπνο, το φαγητό ή τις δραστηριότητες που παλαιότερα του έδιναν χαρά, αξίζει να την προσέξουμε. Ιδιαίτερα ο αυτοτραυματισμός, οι σκέψεις αυτοκτονίας και οι σοβαρές αλλαγές στη διατροφική συμπεριφορά χρειάζονται έγκαιρη αξιολόγηση από επαγγελματία ψυχικής υγείας.

Και ίσως υπάρχει κάτι ακόμη που μπορούμε να κάνουμε πολύ νωρίτερα: να δημιουργούμε ένα σπίτι όπου το παιδί δεν χρειάζεται να είναι καλά για να είναι αποδεκτό. Να μπορεί να πει «δεν είμαι καλά» χωρίς να ακούσει αμέσως «μα τι σου λείπει;». Να μιλήσει χωρίς να τρέξουμε κατευθείαν να διορθώσουμε το πρόβλημα. Να ξέρει ότι η δύσκολη σκέψη, το άγχος ή η λύπη του δεν θα τρομάξουν τόσο πολύ τον γονιό ώστε τελικά να αναγκαστεί να τα κρύψει.

Γιατί τα παιδιά δεν αναπτύσσονται στο κενό. Μεγαλώνουν μέσα σε οικογένειες, σχολεία, παρέες, ψηφιακά περιβάλλοντα και κοινωνίες που αλλάζουν. Και αν μία ολόκληρη γενιά μάς δείχνει ότι δυσκολεύεται περισσότερο, το πρώτο μας καθήκον δεν είναι να την κατηγορήσουμε για την ευαισθησία της. Είναι να την ακούσουμε.