Κρίση Πανικού ή Κρίση Άγχους; Πώς να τις ξεχωρίσουμε στην περίοδο των εξετάσεων

Η περίοδος των εξετάσεων είναι από τις πιο φορτισμένες φάσεις για έναν έφηβο. Η πίεση για απόδοση, οι προσδοκίες και ο φόβος της αποτυχίας μπορούν να ενεργοποιήσουν έντονες αντιδράσεις, τόσο σε ψυχολογικό όσο και σε σωματικό επίπεδο. Δύο από τις πιο συχνές είναι η κρίση άγχους και η κρίση πανικού. Αν και πολλές φορές συγχέονται, έχουν ουσιαστικές διαφορές που αξίζει να γνωρίζουμε.

Γράφει η Ιωάννα Δημητριάδου Ψυχολόγος-Ειδική Παιδαγωγός, Εξειδίκευση στη Δυσλεξία, στη ΔΕΠ-Υ και στις Μαθησιακές Διαταραχές, PgD

Η κρίση άγχους συνήθως δεν εμφανίζεται απότομα· χτίζεται σταδιακά και συνδέεται με συγκεκριμένες σκέψεις ή καταστάσεις, όπως ένα διαγώνισμα ή η αίσθηση ότι «δεν είμαι έτοιμος». Ο έφηβος μπορεί να νιώθει ένταση, ανησυχία, δυσκολία συγκέντρωσης, πονοκέφαλο ή σωματική δυσφορία που επιμένει. Είναι μια κατάσταση που μπορεί να διαρκέσει αρκετή ώρα ή και ημέρες, με ένα συνεχές «υπόβαθρο» στρες.

Αντίθετα, η κρίση πανικού έχει πιο αιφνίδιο και έντονο χαρακτήρα. Εμφανίζεται ξαφνικά, πολλές φορές χωρίς ξεκάθαρη προειδοποίηση, και κορυφώνεται μέσα σε λίγα λεπτά. Τα συμπτώματα είναι πιο έντονα: ταχυκαρδία, δυσκολία στην αναπνοή, ζάλη, αίσθημα αποπροσωποποίησης ή φόβος ότι «κάτι πολύ κακό θα συμβεί». Παρότι είναι τρομακτική εμπειρία, δεν είναι επικίνδυνη και συνήθως υποχωρεί σχετικά γρήγορα.
Με απλά λόγια, η κρίση άγχους μοιάζει με ένα παρατεταμένο κύμα έντασης που σχετίζεται με συγκεκριμένες σκέψεις, ενώ η κρίση πανικού είναι μια απότομη «έκρηξη» που κατακλύζει το σώμα και το μυαλό. Η κατανόηση αυτής της διαφοράς βοηθά τον έφηβο να μην πανικοβάλλεται ακόμη περισσότερο όταν βιώνει κάτι τόσο έντονο.

Σε πρακτικό επίπεδο, το τι μπορεί να γίνει διαφέρει ελαφρώς ανάλογα με την περίπτωση. Για παράδειγμα, σε μια κρίση άγχους, ένας έφηβος που διαβάζει και νιώθει ότι «μπλοκάρει» μπορεί να σταματήσει για λίγο, να κάνει ένα σύντομο διάλειμμα με κίνηση ή περπάτημα και να επιστρέψει με ένα πιο ρεαλιστικό πλάνο, για παράδειγμα τώρα θα διαβάσει αυτό το κομμάτι από το μάθημα και όχι όλη την ύλη. Ένας γονιός σε αυτή την περίπτωση βοηθά περισσότερο αν μειώσει την πίεση αντί να την αυξήσει — αντί για «διάβασε κι άλλο», το «πάρε λίγο χρόνο και συνέχισε μετά» είναι πολύ πιο αποτελεσματικό.

Σε μια κρίση πανικού, η προσέγγιση χρειάζεται να είναι πιο άμεση και γειωτική. Αν ένας έφηβος νιώσει ξαφνικά ότι δεν μπορεί να αναπνεύσει πριν από μια εξέταση, μπορεί να επικεντρωθεί σε αργές, σταθερές αναπνοές και να υπενθυμίσει στον εαυτό του ότι αυτό που συμβαίνει θα περάσει. Η εστίαση στο περιβάλλον (π.χ. να ονομάσει πράγματα που βλέπει γύρω του) βοηθά να «επιστρέψει» στο παρόν. Ένας γονιός ή εκπαιδευτικός εκείνη τη στιγμή δεν χρειάζεται πανικό — χρειάζεται σταθερότητα. Μια ήρεμη φράση όπως «είσαι ασφαλής, θα περάσει σε λίγο» λειτουργεί πολύ πιο υποστηρικτικά από οποιαδήποτε έντονη αντίδραση.

Το πιο σημαντικό που χρειάζεται να κρατήσουμε είναι ότι και οι δύο καταστάσεις είναι διαχειρίσιμες. Δεν είναι ένδειξη αδυναμίας, ούτε κάτι «παθολογικό» από μόνο του. Είναι τρόποι με τους οποίους το σώμα και το μυαλό αντιδρούν στην πίεση. Όμως όταν οι κρίσεις γίνονται συχνές ή επηρεάζουν τη λειτουργικότητα του εφήβου, τότε η υποστήριξη από έναν ειδικό δεν είναι απλώς βοηθητική — είναι απαραίτητη.
Οι εξετάσεις έχουν σημασία, αλλά δεν καθορίζουν την αξία κανενός. Και αυτό είναι κάτι που οι έφηβοι χρειάζεται να το ακούν — όχι μόνο να το σκέφτονται.

Σχολείο Για γονείς: Το δώρο στον εαυτό σου για να γίνεις καλύτερος γονιός για τα παιδιά σου

Τα online μαθήματα σε καθοδηγούν βήμα-βήμα στο τι να κάνεις και τι να πεις κατά τη διάρκεια ξεσπασμάτων και συγκρούσεων, τόσο στο σπίτι όσο και δημόσια και που θα σε κάνουν να νιώθεις προετοιμασμένος/η, ακόμα και στις πιο δύσκολες στιγμές.

Θα το βρείτε εδώ