Όρια με αγάπη: Όταν η ενσυναίσθηση συναντά τη συνέπεια

Η οριοθέτηση μέσα από τη σύνδεση και όχι τον έλεγχο. Τα όρια δεν είναι όχι στο παιδί, αλλά ναι στη σχέση και στην ασφάλεια. Πώς οι γονείς μπορούν να βάζουν όρια με σταθερότητα αλλά και με κατανόηση.

Γράφει η Νίκη Τόλια Ψυχολόγος

«Τα όρια είναι αγάπη με πυξίδα» όπως τα περιγράφει η Judy Arnall στο βιβλίο της Πειθαρχία χωρίς τιμωρία και εξηγεί πως τα όρια δεν υπάρχουν για να τιμωρούν αλλά για να καθοδηγούν με σεβασμό. Συμφώνα λοιπόν με την συγγραφέα, ως γονείς καταρχήν οφείλουμε να συνδεθούμε με το συναίσθημα του παιδιού, και μετά να δηλώσουμε με σαφήνεια τον κανόνα, προσφέροντας ρεαλιστικές επιλογές. Η σταθερότητα και η ήρεμη στάση του γονιού δημιουργούν ασφάλεια, ενώ οι φυσικές και λογικές συνέπειες και όχι οι τιμωρίες, καλλιεργούν την αυτορρύθμιση του παιδιού. Το μήνυμα προς το παιδί είναι: «Σε αγαπώ και γι’ αυτό υπάρχουν όρια που σε προστατεύουν και σε κατευθύνουν».

Η ενσυναίσθηση εκφράζεται όταν ο γονιός μπορεί να αισθανθεί πως νιώθει το παιδί του χωρίς όμως να ταυτίζεται μαζί του. Αντίστοιχα, η συνέπεια των ορίων διασφαλίζει ότι οι κανόνες παραμένουν σταθεροί και κατανοητοί. Για παράδειγμα, όταν ένας γονιός θέλει να τηρήσει τον κανόνα σχετικά με τον χρόνο τηλεόρασης, μπορεί να υπενθυμίζει στο παιδί του ότι τον ξεπέρασε, λέγοντας: «Καταλαβαίνω ότι θες να δεις και άλλο τηλεόραση και ο κανόνας που έχουμε συμφωνήσει είναι 30 λεπτά. Θες να διαλέξουμε μαζί τι θα κάνεις μετά;» Το μήνυμα είναι: «Κατανοώ τι θέλεις, αλλά το πλαίσιο παραμένει» (Darling & Steinberg, 1993).

Αφαιρούμε από το λεξιλόγιο μας το «αλλά» και το αντικαθιστούμε με το «και». Το «αλλά» φέρνει αντίσταση και το «και» αποδοχή!
Ανάλογα με την ηλικία του παιδιού απαιτείται και διαφορετική προσέγγιση στα όρια. Στα μικρότερα παιδιά, τα όρια χρειάζονται απτά παραδείγματα και συστηματική επανάληψη, ενώ στους εφήβους απαιτείται αιτιολόγηση και συμμετοχή στη θέσπιση των κανόνων. Για παράδειγμα, σε ένα παιδί προσχολικής ηλικίας, θα μπορούσε ένα γονιός να θέσει ένα ζήτημα ορίου ως εξής: «Με τους μαρκαδόρους επιτρέπεται να ζωγραφίζεις μόνο στο χαρτί, ώστε οι τοίχοι να παραμένουν καθαροί. Θες το μπλοκ ζωγραφικής στο τραπέζι ή να ζωγραφίσεις στον πίνακα;. Αντίστοιχα σε έναν έφηβο: « Το χρονικό όριο επιστροφής σου στο σπίτι είναι για να σε κρατά ασφαλή, ποια είναι η γνώμη σου;». Η φροντίδα της σχέσης μέσα από το πρίσμα των όριων βασίζεται στην εκ των προτέρων διατύπωση των κανόνων, ώστε το παιδί να γνωρίζει τι αναμένεται και γιατί. Παράλληλα, είναι σημαντικό να αναγνωρίζονται και να επικυρώνονται τα συναισθήματα του παιδιού, όπως για παράδειγμα όταν του λέμε «βλέπω ότι θυμώνεις» (Arnall, 2016).

Ο φόβος οδηγεί σε υπακοή και σίγουρα δεν δημιουργεί ειλικρινή σχέση! Τα όρια μπορούν να πάρουν θετικό ή αρνητικό πρόσημο, ανάλογα με το πώς εφαρμόζονται. Όταν παρέχονται με ενσυναίσθηση και σαφήνεια, προσφέρουν ασφάλεια, καθοδήγηση και βοηθούν το παιδί να αυτορυθμίζεται. Όταν όμως συνδέονται με τιμωρία, καλλιεργούν φόβο, ενισχύουν την τυπική συμμόρφωση και φθείρουν τη σχέση. Το ζητούμενο δεν είναι «να υπακούει», αλλά να καταλαβαίνει το πλαίσιο και να συνεργάζεται (Kochanska, 1997).

Συνοψίζοντας, «όρια με αγάπη» σημαίνει πλαίσιο που βασίζεται στο σεβασμό και στην ενσυναίσθηση. Οι γονείς ρυθμίζουν το περιβάλλον και τα παιδιά αντίστοιχα μαθαίνουν να ρυθμίζουν τον εαυτό τους (Arnall, 2016; Darling & Steinberg, 1993).

Βιβλιογραφία
Arnall, J. (2016). Πειθαρχία χωρίς τιμωρία (Μ. Τζιαντζή, μτφ.). Αθήνα: Μάρτης & Gordon Hellas. (Πρωτότυπο έργο: 2007).
Darling, N., & Steinberg, L. (1993). Psychological Bulletin, 113(3), 487–496. https://doi.org/10.1037/0033-2909.113.3.487
Kochanska, G. (1997). Developmental Psychology, 33(2), 228–240. https://doi.org/10.1037/0012-1649.33.2.228
Lavrič, M., & Naterer, A. (2020). Children and Youth Services Review, 116, 105274. https://doi.org/10.1016/j.childyouth.2020.105274

Σχολείο Για γονείς: Το δώρο στον εαυτό σου για να γίνεις καλύτερος γονιός για τα παιδιά σου

Τα online μαθήματα σε καθοδηγούν βήμα-βήμα στο τι να κάνεις και τι να πεις κατά τη διάρκεια ξεσπασμάτων και συγκρούσεων, τόσο στο σπίτι όσο και δημόσια και που θα σε κάνουν να νιώθεις προετοιμασμένος/η, ακόμα και στις πιο δύσκολες στιγμές.

Θα το βρείτε εδώ