Όταν το παιδί «κολλάει» πάνω μας: Ασφάλεια ή άγχος αποχωρισμού;

Πολλοί γονείς ανησυχούν όταν το παιδί τους φαίνεται να ζητά διαρκώς εγγύτητα και επαφή. Ωστόσο, αυτή η συμπεριφορά δεν είναι απαραίτητα προβληματική. Η θεωρία προσκόλλησης υποστηρίζει ότι τα παιδιά έχουν έμφυτη ανάγκη να βρίσκονται κοντά στον βασικό φροντιστή τους, ιδιαίτερα σε στιγμές στρες ή αβεβαιότητας (Bowlby, 1969). Η Ainsworth και οι συνεργάτες της (1978) περιέγραψαν τον φροντιστή ως «ασφαλή βάση», από την οποία το παιδί ξεκινά και επιστρέφει κατά την εξερεύνηση του περιβάλλοντος.

Γράφει η Νίκη Τόλια, Ψυχολόγος

Η αναζήτηση εγγύτητας ενεργοποιεί το «σύστημα προσκόλλησης», έναν βασικό μηχανισμό συναισθηματικής ρύθμισης. Όταν το παιδί αισθάνεται ασφαλές, είναι πιο πιθανό να απομακρυνθεί και να εξερευνήσει το περιβάλλον του. Επομένως, η έντονη ανάγκη για παρουσία του γονέα δεν αποτελεί ένδειξη εξάρτησης, αλλά φυσιολογικό στοιχείο της ανάπτυξης (Cassidy & Shaver, 2016).

Όταν όμως η ανάγκη αυτή γίνεται ιδιαίτερα έντονη, κυρίως σε καταστάσεις αποχωρισμού π.χ. έντονο κλάμα, δυσκολία ηρεμίας, άρνηση απομάκρυνσης, τότε μπορεί να σχετίζεται με άγχος αποχωρισμού. Το άγχος αποχωρισμού αποτελεί αναπτυξιακά αναμενόμενο φαινόμενο σε συγκεκριμένες ηλικίες, ιδιαίτερα μεταξύ 12 και 18 μηνών, αλλά μπορεί να επανεμφανιστεί σε περιόδους αλλαγών ή αυξημένου στρες (American Psychiatric Association, 2013).

Η γονεϊκή ανταπόκριση παίζει καθοριστικό ρόλο. Η ευαισθησία, η συνέπεια και η συναισθηματική διαθεσιμότητα του φροντιστή συνδέονται με την ανάπτυξη ασφαλούς προσκόλλησης, η οποία σχετίζεται με καλύτερη αυτορρύθμιση και ψυχοκοινωνική προσαρμογή (Cassidy & Shaver, 2016). Παράλληλα, πρακτικές όπως οι σταθερές ρουτίνες αποχωρισμού, η προετοιμασία του παιδιού και η σταδιακή ενίσχυση της αυτονομίας μπορούν να συμβάλουν στη μείωση της έντασης των αντιδράσεων.

Συνολικά, η έντονη ανάγκη του παιδιού για εγγύτητα αποτελεί έναν τρόπο επικοινωνίας της ανάγκης του για ασφάλεια. Ο τρόπος με τον οποίο ανταποκρίνεται ο γονιός συμβάλλει ουσιαστικά στη διαμόρφωση ενός σταθερού και υγιούς συναισθηματικού δεσμού, που θα το συνοδεύει σε όλη του τη ζωή και θα επηρεάσει τις ενήλικες σχέσεις του.

Βιβλιογραφικές Αναφορές:

Ainsworth, M. D. S., Blehar, M. C., Waters, E., & Wall, S. (1978). Patterns of attachment: A psychological study of the strange situation. Lawrence Erlbaum Associates.
American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed.). https://doi.org/10.1176/appi.books.9780890425596
Bowlby, J. (1969). Attachment and loss: Vol. 1. Attachment. Basic Books.
Cassidy, J., & Shaver, P. R. (Eds.). (2016). Handbook of attachment: Theory, research, and clinical applications (3rd ed.). Guilford Press.