Όταν ακούμε τη λέξη «διαλογισμός», συνήθως φανταζόμαστε έναν άνθρωπο καθισμένο ακίνητο, με κλειστά μάτια, μέσα σε απόλυτη ησυχία. Μια εικόνα που μοιάζει μάλλον ασύμβατη με ένα παιδί που τρέχει, μιλάει ασταμάτητα και δυσκολεύεται να μείνει στην ίδια θέση για περισσότερο από λίγα δευτερόλεπτα.
Κι όμως, τα παιδιά μπορούν να γνωρίσουν τον διαλογισμό από πολύ μικρή ηλικία. Αρκεί να τον προσαρμόσουμε στον δικό τους κόσμο: να τον κάνουμε σύντομο, παιχνιδιάρικο και απαλλαγμένο από την προσδοκία ότι πρέπει να «τα καταφέρουν» με την πρώτη.
Γιατί ο στόχος δεν είναι να κάνουμε ένα παιδί να μείνει ακίνητο. Είναι να του δώσουμε έναν απλό τρόπο να σταματά για λίγο, να παρατηρεί το σώμα και την αναπνοή του και να επιστρέφει στον εαυτό του.
Τα σημερινά παιδιά ζουν σε έναν κόσμο γεμάτο ερεθίσματα, απαιτήσεις, γρήγορους ρυθμούς και οθόνες. Όπως οι ενήλικες, έτσι κι εκείνα μπορεί να βιώνουν άγχος, υπερένταση και δυσκολία συγκέντρωσης ή χαλάρωσης.
Ο διαλογισμός και οι πρακτικές ενσυνειδητότητας δεν εξαφανίζουν τα δύσκολα συναισθήματα. Μπορούν, όμως, να βοηθήσουν σταδιακά τα παιδιά να τα αναγνωρίζουν, να παρατηρούν τις αντιδράσεις του σώματός τους και να αποκτούν περισσότερα εργαλεία αυτορρύθμισης.
Η Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής ενθαρρύνει τους γονείς να γνωρίσουν στα παιδιά απλές πρακτικές διαλογισμού. Υπάρχουν ενδείξεις ότι η συστηματική εξάσκηση μπορεί να υποστηρίξει την προσοχή, τη συμπεριφορά, τον ύπνο και τη διαχείριση του άγχους, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι αποτελεί θεραπεία ή ότι λειτουργεί με τον ίδιο τρόπο για κάθε παιδί.
1. Μην το ονομάσεις απαραίτητα «διαλογισμό»
Για ένα μικρό παιδί, η λέξη «διαλογισμός» είναι αφηρημένη και πιθανότατα δεν σημαίνει απολύτως τίποτα. Αν, μάλιστα, παρουσιαστεί σαν ακόμη μία άσκηση που πρέπει να κάνει σωστά, μπορεί να αντιδράσει πριν καν ξεκινήσετε.
Η Leda Elliott, δασκάλα Tai Chi και εκπαιδεύτρια ευεξίας για παιδιά, προτείνει να χρησιμοποιούμε εικόνες και παιχνίδια που τα παιδιά μπορούν εύκολα να καταλάβουν. Για παράδειγμα, μπορούμε να δοκιμάσουμε την «αναπνοή του βατράχου»:
«Φαντάσου ότι είσαι ένας μικρός βάτραχος. Όταν παίρνεις αέρα, η κοιλίτσα σου φουσκώνει. Όταν βγάζεις τον αέρα, μικραίνει ξανά».
Το παιδί εξασκείται στην αναπνοή χωρίς να αισθάνεται ότι συμμετέχει σε ένα δύσκολο ή σοβαρό μάθημα.
2. Ξεκίνα με 10 δευτερόλεπτα
Δεν χρειάζεται να ζητήσουμε από ένα παιδί να μείνει ήσυχο για πέντε ή δέκα λεπτά από την πρώτη ημέρα. Μπορούμε να ξεκινήσουμε ακόμη και με πέντε ή δέκα δευτερόλεπτα.
«Θα κλείσουμε τα μάτια και θα ακούσουμε μαζί μέχρι το δέκα».
Αυτό αρκεί για την πρώτη προσπάθεια. Όταν το παιδί εξοικειωθεί, μπορούμε να αυξήσουμε σταδιακά τη διάρκεια, χωρίς πίεση και χωρίς να τη μετατρέψουμε σε διαγωνισμό. Η επιτυχία δεν μετριέται με το πόση ώρα έμεινε ακίνητο. Μετριέται με το ότι έκανε μια μικρή παύση και επέστρεψε, έστω για λίγο, στην αναπνοή ή στις αισθήσεις του.
3. Χρησιμοποίησε ένα αγαπημένο λούτρινο παιχνίδι
Οι οδηγίες όπως «ανάπνευσε από την κοιλιά» μπορεί να ακούγονται ακατανόητες σε ένα μικρό παιδί. Ένα αντικείμενο, όμως, μπορεί να κάνει την αναπνοή ορατή.
Ζήτησε από το παιδί να ξαπλώσει ανάσκελα και τοποθέτησε ένα μικρό λούτρινο ζωάκι πάνω στην κοιλιά του. Στη συνέχεια πες του:
«Μπορείς να πας το ζωάκι μια μικρή βόλτα πάνω-κάτω μόνο με την αναπνοή σου;»
Καθώς το παιδί εισπνέει, το παιχνίδι ανεβαίνει. Καθώς εκπνέει, κατεβαίνει. Η άσκηση γίνεται παιχνίδι και το παιδί αποκτά κάτι συγκεκριμένο στο οποίο μπορεί να στρέψει την προσοχή του.
4. Δώσε του έναν ήχο να ακολουθήσει
Η απόλυτη σιωπή μπορεί να είναι δύσκολη ακόμη και για εμάς τους ενήλικες. Αντί να ζητήσουμε από το παιδί να «μη σκέφτεται τίποτα», μπορούμε να του δώσουμε έναν ήχο να παρατηρήσει. Χρησιμοποίησε ένα κουδουνάκι, ένα μεταλλικό μπολ ή έναν απαλό ήχο από κάποιο μουσικό όργανο και ρώτησέ το:
«Μέχρι πότε μπορείς να ακούς τον ήχο; Σήκωσε το χέρι σου μόλις εξαφανιστεί εντελώς».
Έτσι, η αόριστη οδηγία «συγκεντρώσου» μετατρέπεται σε μια συγκεκριμένη αποστολή. Το παιδί εξασκεί την προσοχή του χωρίς να αισθάνεται ότι εξετάζεται.
5. Άφησέ το να ξαπλώσει
Δεν είναι απαραίτητο να κάθεται σταυροπόδι με ίσια πλάτη. Για πολλά παιδιά αυτή η στάση μπορεί να είναι άβολη ή να θυμίζει τιμωρία και υποχρεωτική ακινησία. Ξαπλωμένο στο πάτωμα, στο κρεβάτι ή πάνω σε ένα χαλάκι, το παιδί μπορεί να νιώσει μεγαλύτερη ασφάλεια και να παρατηρήσει πιο εύκολα το σώμα του.
Μπορείς να του πεις:
«Νιώσε την πλάτη σου να ακουμπά στο πάτωμα. Παρατήρησε τα πόδια, τα χέρια και το κεφάλι σου. Δεν χρειάζεται να κάνεις τίποτα άλλο».
Ο διαλογισμός δεν έχει μία «σωστή» στάση. Η καλύτερη στάση είναι εκείνη που επιτρέπει στο παιδί να αισθάνεται άνετα.
6. Πρόσθεσε κίνηση, αν τη χρειάζεται
Κάποια παιδιά ηρεμούν μέσα από την ακινησία. Άλλα χρειάζονται πρώτα να κινηθούν. Ένα παιδί μπορεί να συγκεντρωθεί καλύτερα περπατώντας αργά, κάνοντας διατάσεις, κουνώντας απαλά τα χέρια του ή παρατηρώντας πώς πατούν τα πέλματά του στο έδαφος.
Μπορείτε, για παράδειγμα, να περπατήσετε πολύ αργά στο δωμάτιο και να παρατηρήσετε:
Η ενσυνειδητότητα δεν σημαίνει υποχρεωτικά ακινησία. Σημαίνει ότι παρατηρώ συνειδητά αυτό που κάνω τη συγκεκριμένη στιγμή.
7. Κάν’ το και εσύ μαζί του
Τα παιδιά δεν μαθαίνουν μόνο από αυτά που τους λέμε. Μαθαίνουν κυρίως από αυτά που μας βλέπουν να κάνουμε. Αν ο γονιός λέει «ηρέμησε», ενώ ο ίδιος μιλά βιαστικά και το σώμα του εκπέμπει ένταση, το παιδί είναι πιθανότερο να συντονιστεί με την ένταση παρά με τα λόγια.
Δοκίμασε, λοιπόν, να ξαπλώσεις μαζί του. Βάλε κι εσύ το χέρι στην κοιλιά σου, πάρε μια αργή αναπνοή και άφησε το παιδί να σε παρατηρήσει. Δεν χρειάζεται να είσαι έμπειρη στον διαλογισμό. Η κοινή εξάσκηση είναι μια στιγμή σύνδεσης και συν-ρύθμισης: εσύ προσφέρεις στο παιδί την ηρεμία που προσπαθεί ακόμη να χτίσει μόνο του.
Η βασική ιδέα παραμένει ίδια, αλλά ο τρόπος χρειάζεται να προσαρμόζεται.
Παιδιά προσχολικής ηλικίας:
Μικρές, παιχνιδιάρικες ασκήσεις με λούτρινα, ζώα, ήχους και διάρκεια λίγων δευτερολέπτων.
Παιδιά δημοτικού:
Σύντομες αναπνοές, παρατήρηση των αισθήσεων, καθοδηγούμενη φαντασία ή λίγα λεπτά ησυχίας πριν από τον ύπνο και τη μελέτη.
Έφηβοι:
Πιο διακριτικές πρακτικές, χωρίς παιδικές μεταφορές. Μπορούν να δοκιμάσουν παρατήρηση της αναπνοής, ασκήσεις γείωσης, χαλαρό περπάτημα ή μια σύντομη καθοδηγούμενη πρακτική πριν από εξετάσεις ή αθλητικές υποχρεώσεις.
Σε κάθε ηλικία χρειάζεται να σεβόμαστε το «όχι» του παιδιού. Ο διαλογισμός δεν πρέπει να επιβάλλεται ούτε να χρησιμοποιείται ως τιμωρία μετά από μια δύσκολη συμπεριφορά.
Μπορείς να πεις στο παιδί:
«Βάλε το χέρι στην κοιλιά σου. Πάρε μια αργή ανάσα και νιώσε την κοιλιά σου να φουσκώνει σαν μπαλόνι. Τώρα βγάλε τον αέρα απαλά και νιώσε το μπαλόνι να μικραίνει. Ας το κάνουμε άλλες δύο φορές μαζί».
Αν γελάσει, κινηθεί ή αποσπαστεί, δεν έχει αποτύχει. Απλώς επιστρέψτε στην αναπνοή, χωρίς παρατήρηση ή διόρθωση.
Ο σκοπός του διαλογισμού δεν είναι να σταματήσει ένα παιδί να θυμώνει, να φοβάται ή να στενοχωριέται. Ούτε είναι ένας γρήγορος τρόπος για να γίνει πιο «ήσυχο» και υπάκουο. Ο στόχος είναι να το βοηθήσουμε να αναγνωρίζει τι συμβαίνει μέσα του και, με τον χρόνο, να βρίσκει λίγο χώρο ανάμεσα σε αυτό που αισθάνεται και στον τρόπο με τον οποίο αντιδρά.
Και αυτό δεν χτίζεται μέσα σε μία ημέρα. Χτίζεται μέσα από μικρές επαναλήψεις, χωρίς πίεση — ακόμη κι αν στην αρχή διαρκούν μόλις δέκα δευτερόλεπτα.
NEWSLETTER
Εγγραφείτε στο NewsLetter
Μετάβαση στο περιεχόμενο
